Sud u Splitu Oslobodio HOS-ovce: 'Za Dom Spremni' Proglašen Izuzetkom Pri Odavanju Pijeteta

Opštinski prekršajni sud u Splitu doneo je oslobađajuću presudu za 13 pripadnika HOS-a optuženih za uzvikivanje pozdrava „za dom spremni“ tokom proslave Dana pobede u Kninu 5. avgusta 2022. godine. Odluka i obrazloženje izazvali su snažne reakcije javnosti i stručne debate zbog pravnog i istorijskog konteksta pozdrava.

Šta piše u presudi

Sud je u obrazloženju naveo da je konkretan događaj okarakterisan kao izuzetak — deo ceremonije odavanja počasti braniteljima — te da okupljeni nisu narušili javni red i mir. Prvi optuženi Marko Skejo potvrdio je da je sud ocenio događaj kao izuzetak s obzirom na okolnosti.

"Uzimajući u obzir sve okolnosti događaja, ovaj sud smatra da događaj u vezi s kojim se vodi ovaj prekršajni postupak jeste događaj koji potpada pod izuzetke", navodi se u obrazloženju presude.

Prema opisu iz presude, na Trgu Ante Starčevića u Kninu trećeokrivljeni Miće Ćuk je izašao ispred formacije HOS-ovaca i nakon kraćeg govora tri puta glasno uzviknuo „za dom“, na šta je dvanaest okrivljenih tri puta odgovorilo „spremni“.

Paradoks u obrazloženju

Sud je istovremeno eksplicitno priznao da je pozdrav "za dom spremni" bio službeni ustaški pozdrav u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, režimu zasnovanom na fašizmu i rasizmu, i ocenio ga kao totalitaristički simbol suprotan Ustavu Republike Hrvatske. Ipak, kao ključnu okolnost koja opravdava oslobađanje sud je naveo činjenicu da je taj pozdrav bio deo službenog grba HOS-a tokom Domovinskog rata i da je u okviru ceremonije služio kao element pijeteta prema poginulim braniteljima.

"Taj pozdrav, bilo u svom izvornom obliku 'za dom i Poglavnika spremni' ili u njegovim skraćenim verzijama 'za dom spremni' ili 'za dom', predstavlja totalitaristički simbol protivan Ustavu Republike Hrvatske", navodi presuda.

Reakcije i implikacije

Presuda je izazvala kritike jer, prema protivnicima odluke, de facto legitimizuje upotrebu kontoverznog i istorijski opterećenog simbola u okviru državne ili javne ceremonije. Začudnost odluke dodatno pojačava pravna nataština: sud istovremeno potvrđuje štetnost simbola i dopušta njegovu upotrebu u konkretnom kontekstu. Tekst presude i navode o ulozi HOS-a tokom rata prenosi Jutarnji list.

Odluka otvara pitanja o granicama tumačenja izuzetaka u pogledu javnog reda, istorijskog nasleđa i zaštite ustavnih vrednosti, te može imati posledice za slične slučajeve u regionu.