Jemen Na Ivici Ponovnog Rata: Saudijska Arabija I Hutiji Razmenili Vazdušne Udare

Primirje koje je 2022. prekinulo gotovo desetogodišnji rat u Jemenu suočilo se sa ozbiljnim pritiskom nakon nedavne razmene vazdušnih udara između Hutija i snaga predvođenih Saudijskom Arabijom. Incident dolazi u kontekstu proširenih regionalnih tenzija nakon sukoba povezanih s Iranom.

Šta se dogodilo

U ponedeljak su Hutiji lansirali projektile i bespilotne letelice prema Abha međunarodnom aerodromu u Saudijskoj Arabiji, navodno kao odgovor na vazdušne udare na međunarodni aerodrom u Sani. Zvanično nema izveštaja o žrtvama, ali je ovo najozbiljnija konfrontacija između dve strane u poslednjim godinama i povisila je rizik od šire eskalacije.

This image taken from video broadcast by Al-Masirah TV, a Houthi-controlled news channel, shows an explosion at the Sanaa International Airport compound during what the Iranian-backed Houthi rebels in Yemen said were several Saudi airstrikes in Sanaa, Yemen, Monday, July 13, 2026. (Al-Masirah TV via AP)(ASSOCIATED PRESS)

Pozadina sukoba

Građanski rat u Jemenu izbio je 2014. kada su Hutiji zauzeli glavni grad Sanu i veći deo severnog dela zemlje, što je primoralo međunarodno priznatu vladu na egzil. Godine 2015. intervenisala je koalicija predvođena Saudijskom Arabijom u pokušaju da vrati vladu na vlast. Od tada je zemlja podeljena između severa pod kontrolom Hutija i juga kojim upravlja međunarodno priznata vlada.

Povod aktuelne konfrontacije

Tenicije su se pojačale kada su Hutiji optužili Saudijsku Arabiju da je pokušala da spreči sletanje iranskog aviona koji je prevozio hutijsku delegaciju u Teheran na sahranu iranskog vrhovnog vođe. Hutiji tvrde da je, pri povratku u Jemen, avion bio meta napada na aerodrom u Sani; let je na kraju preusmeren i sleteo na drugi aerodrom.

Houthi supporters shout slogans as they demonstrate against airstrikes on Sanaa International Airport in Sanaa, Yemen, Monday, July 13, 2026. (AP Photo/Osamah Abdulrahman)(AP Photo/Osamah Abdulrahman)

Rashad al-Alimi, vođa međunarodno priznate jemenske vlade, izjavio je da vlasti nisu dale saglasnost za sletanje i optužio Hutije za primanje iranskog leta „van pravnih i suverenih okvira civilnog aviosaobraćaja“. Saudijska strana zasad nije javno komentarisala navodne vazdušne udare.

Reakcije i rizici eskalacije

Vojni portparol Hutija, brigadni general Yahya Saree, objavio je na Telegramu da su Hutiji spremni da odgovore na svako kršenje jemenskog vazdušnog prostora i tvrdio da je oboren saudijski izviđački avion u provinciji Al-Bajda. Analitičari ocenjuju da je sporna situacija više od incidenta oko jednog leta — radi se o pokušaju Hutija da ospore kontrolu koalicije nad jemenskim vazdušnim prostorom.

FILE - Houthi military spokesman Yahya Saree speaks at a rally against the U.S. and Israel in Sanaa, Yemen, April 18, 2025. (AP Photo/Osamah Abdulrahman, File)(AP Photo/Osamah Abdulrahman)

„Hutiji testiraju novu crvenu liniju. Ako uspeju, mogli bi da ojačaju svoje zahteve i pređu nove granice,“ kaže Ahmed Nagi iz Međunarodne krizne grupe.

Farea al-Muslimi iz Chatham House-a napominje da će Saudijska Arabija verovatno reagovati snažnije ukoliko proceni da je njen uticaj u Jemenu ugrožen. Analitičari upozoravaju da unutrašnja podeljenost, prisustvo naoružanih grupa i loša ekonomska situacija daju plodno tle za širi sukob i regionalnu konkurenciju.

Širi regionalni kontekst

Hutiji imaju istoriju napada na ciljeve izvan Jemena, uključujući raketne napade prema Izraelu i napade na brodove u Crvenom moru, što remeti međunarodnu trgovinu. Povezanost sa Iranom čini ih potencijalnim instrumentom šireg geopolitičkog pritiska u regionu.

U jednom rečenom: opasnost od povratka ka otvorenom ratu raste, a svaki novi incident može imati posledice van granica Jemena.