Preminuo Šeik Hamad bin Halifa Al Tani (1952–2026) — 'Otac Emir' Koji Je Pretvorio Katar U Globalnu Silu

Šeik Hamad bin Halifa Al Tani, vladar koji je transformisao Katar iz male zalivske države u međunarodnog igrača, preminuo je 12. jula 2026. u 74. godini. Njegova vladavina i odluke ostavile su dubok trag na ekonomiji, diplomatiji i profilu Katara u svetu.

Uspon do vlasti i unutrašnja politika

Na presto je stupio 1995. godine svrgavši svog oca u bezkrvnom državnom udaru, događaju koji je izazvao zabrinutost među konzervativnim monarhijama regiona. Iako je narednih godina sprovodio ograničene promene — kao što su prvi opštinski izbori 1999. u kojima su žene imale pravo glasa i kandidature, i donošenje prvog ustava 2004. — Katar je ostao autoritaran: zakonodavna, izvršna i sudska vlast formalno su ostale u rukama emira, a mediji su često pribegavali autocenzuri.

Ekonomija i investicije

Hamad je uložio strategijske napore da modernizuje državu koristeći prihode od nafte i ukapljenog prirodnog gasa (LNG). Pod njegovim vodstvom Katar je postao značajan izvoznik LNG-a, a prihodima je finansirao izgradnju infrastrukture i državnih fondova. Godine 2005. osnovan je Qatar Investment Authority (QIA), suveren fond koji je do njegove abdikacije uložio preko 100 milijardi USD širom sveta. Među vidljivim ulaganjima su Paris Saint-Germain, Robna kuća Harrods, londonski neboder The Shard, udeli povezani s Heathrow aerodromom, kao i u kompanije poput Barclays, Volkswagen, Siemens i Royal Dutch Shell.

Mediji, avijacija i sport

Godine 1996. osnovao je medijsku mrežu Al Jazeera, koja je promenila regionalni i međunarodni medijski pejzaž svojim pristupom i sadržajem, iako je finansijski povezana s državom. Qatar Airways, osnovan 1993., tokom njegove vladavine postao je globalni avioprevoznik. Hamad je također intenzivno ulagao u sport i kulturu: domaćinstvo Azijskih igara 2006, AFC Azijskog kupa 2011, konferencije UN o klimatskim promenama 2012. i, najznačajnije, dodela domaćinstva Svetskog prvenstva u fudbalu 2022. — prvog Mundijala na Bliskom istoku.

Spoljna politika i uloga posrednika

U međunarodnoj politici Hamad je vodio pragmatičnu i višestranu diplomatiju. Održavao je veze sa zapadnim saveznicima, dozvolio prisustvo i upotrebu vazdušne baze Al Udeid (izgrađene 1996.) koju su koristile SAD i saveznici, ali je istovremeno zadržavao kanale komunikacije sa Iranom i podržavao ulogu Dohe kao posrednika u regionalnim sukobima. Godine 2012. posetio je Gazu — prva takva poseta šefa države od izbora Hamasa — a te iste godine su lideri Hamasa uspostavili prisustvo u Dohi. Njegov stil diplomatije ponekad je izazivao kritike i iz arapskog sveta i od zapadnih partnera.

Lični život i nasleđe

Rođen je 1. januara 1952. u Dohi. Nakon školovanja na Kraljevskoj vojnoj akademiji Sandhurst (1971), brzo je napredovao u vojsci i državno-administrativnim funkcijama, postavši načelnik generalštaba 1972. i ministar odbrane 1977. U javnom životu je bio prepoznatljiv po inicijativama u obrazovanju i nauci: 1995. sa suprugom Sheikha Moza bint Nasser osnovao je Qatar Foundation radi unapređenja obrazovanja, istraživanja i društvenog razvoja.

Bio je u tri braka i imao 24 dece. Abdikovao je 2013. u korist svog sina Tamima bin Hamada al Tanija u kratkoj i skromnoj televizijskoj objavi, što je iznenadilo mnoge svetske lidere i označilo retku praksu mirnog prenosa vlasti u regionu.

Nasleđe: Hamad ostaje upamćen kao arhitekta moderne katarske države: strateški investitor, graditelj državnog profila kroz medije i sport, i pragmatičan posrednik u regionalnim tenzijama — ali i kao vladar čija je vlast ostala centralizovana.