Apollo je 1969. doveo prve ljude na Mesec — modul Eagle sleteo je 20. jula, a Neil Armstrong izgovorio je čuvenu rečenicu o "malom koraku" i "ginatskom skoku" za čovečanstvo. Donje faze svih šest uspešnih sletanja i danas stoje na površini i vide se iz orbite, dok su gornje faze uglavnom napuštene ili razbijene. NASA danas sarađuje sa privatnim kompanijama kroz program Artemis s ciljem povratka ljudi na Mesec, moguće već 2028. godine.
Apollo, moduli i povratak na Mesec: kako su landeri ostavili tragove i šta očekuje Artemis
FILE- In this image released by NASA, Astronaut Edwin E. Aldrin Jr., a lunar module pilot, stands on the lunar surface after the Apollo 11 moon landing on July 20, 1969. The Lunar Module is seen in the background. (NASA via AP, File)(NASA via AP)
CAPE CANAVERAL, Fla. — Najveće ljudsko dostignuće XX veka i danas izaziva divljenje: američki program Apollo uspešno je spustio astronaute na Mesec, a delovi tih letelica i dalje su tamo — tihe bele tačke koje čekaju posmatrače iz orbite.
Kako je počelo
NASA je pre više od pola veka poslala 12 ljudi na površinu Meseca, počevši od misije Apollo 11. Na dan 20. jula 1969. modul Eagle sleteo je na Morje Tišine, a Neil Armstrong i Buzz Aldrin postali su prvi ljudi koji su kročili na drugi svetski objekat. Armstrong je izgovorio slavni prenos:
"The Eagle has landed."Nekoliko sati kasnije izgovorio je i rečenicu koja je ušla u istoriju:
"That's one small step for man, one giant leap for mankind."
Šta je ostalo na Mesecu
Apollo lunarni modul imao je dve glavne jedinice: donju (descent) fazu sa četiri noge koja je služila za sletanje i ostajala na površini, i gornju (ascent) fazu koja je vraćala astronaute u orbitu. Sve donje faze iz šest uspešnih sletanja i danas stoje rasute oko ekvatora na bliskoj strani Meseca i iz orbite liče na beličaste mrlje.
This image, taken by the Indian Space Research Organization's (ISRO) Chandrayaan2 Orbiter and provided by Marty McGuire, shows the Apollo 11 landing site with the lunar descent stage visible on the moon on April 2, 2021. (ISRO image processed by Marty McGuire/BackyardAstronomyGuy.com via AP)(Marty McGuire/BackyardAstronomyGuy.com via AP)
NASA-in Lunar Reconnaissance Orbiter i sateliti drugih zemalja snimili su ta mesta: Eagle (Apollo 11), Intrepid (Apollo 12), Antares (Apollo 14), Falcon (Apollo 15), Orion (Apollo 16) i Challenger (Apollo 17). Lunarni modul misije Apollo 13, Aquarius, nije sleteo zbog kvarova — umesto toga poslužio je kao spasilački čamac koji je posadu sigurno vratio na Zemlju.
Gornje faze su uglavnom napuštene ili uništene nakon spajanja sa komandnim modulom; neke su ostale razbacane po površini, dok postoji i spekulacija (nepotvrđena) da bi se jedna od gornjih faza mogla i dalje kretati oko Meseca.
Artemis i nova era sletača
Decenijama nakon Apolla, NASA sada radi sa privatnim partnerima u okviru programa Artemis. Kompanije poput SpaceX-a i Blue Origin-a razvijaju nove lunarne landere i planiraju probe dokovanja u niskoj Zemljinoj orbiti koje bi trebalo da testiraju sisteme pre stvarnog sletanja. Ako se sve odvije po planu, Artemis III bi mogao da izvede prvo sletanje ljudi na Mesec od Apolla već 2028. godine.
Astronaut Edwin E. Aldrin Jr., a lunar module pilot, prepares to deploy the Early Apollo Scientific Experiments Package (EASEP) during the Apollo 11 lunar surface extravehicular activity (EVA), July 20, 1969. Astronaut Neil A. Armstrong took this picture with a 70mm lunar surface camera. (NASA via AP)(NASA via AP)
Među novim vozilima, SpaceX-ov Starship je izuzetno visok — toliko da će astronautima biti potreban sistem poput lifta od deset spratova za silazak na površinu, dok su Apollo astronauti koristili jednostavnu ljestvicu sa devet prečki.
Kratka refleksija
Onog dana kad su Armstrong i Aldrin stajali pored američke zastave, tadašnji predsednik Richard Nixon telefonom im je poručio:
"For one priceless moment in the whole history of man, all the people on this Earth are truly one."Tragovi Apolla na Mesecu i planovi za Artemis podsećaju nas i danas na spoj rizične tehnologije, politike i ljudske radoznalosti.
Deo serijala "American Objects" povodom 250. godišnjice SAD; za dodatne informacije i srodne priče, pogledajte izvore AP vesti.
Pomozite nam da budemo bolji.
