Novo istraživanje tima sa Stanforda (jul 2026) objašnjava zašto su neke morske vrste preživele Veliko izumiranje pre oko 252 miliona godina. Ključ je bila fiziologija: spori metabolički profili brahiopoda nisu mogli da odgovore na naglo zagrevanje i gubitak rastvorenog kiseonika, dok su mobilnije vrste sa bržim metabolizmom imale veću šansu za preživljavanje. Nalazi upozoravaju na paralele sa današnjim klimatskim promenama i potrebe za zaštitom hladnih, kiseonikom bogatih mora.
Kako su neke morske vrste preživele „Veliko izumiranje“: nova studija objašnjava mehanizme preživljavanja
The mold and cast of a clam fossil from a Devonian aged Coral reef against a black background.© Marieke Peche/Shutterstock.com
Pre oko 252 miliona godina dogodio se najmasovniji talas izumiranja u istoriji Zemlje. Novo istraživanje koje su predvodili naučnici sa Stanforda i objavljeno u julu 2026. donosi objašnjenje zašto su neke morske vrste preživele tu krizu dok su druge nestale.
Šta se dogodilo na kraju permskog perioda?
Na kraju permskog perioda, serija masivnih vulkanskih erupcija (Sibirske trapove) oslobodila je velike količine CO2 i metana u atmosferu. To je dovelo do naglog zagrevanja klime, jake deoksigenacije okeana — procenjuje se da su mora izgubila do ~80% rastvorenog kiseonika u najteže pogođenim zonama — i povećane kiselosti vode.
A catastrophic extinction occurred at the end of the Permian.©iStock.com/MR1805
Opseg gubitaka i ko je najviše stradao
Analize fosilnih zapisa ukazuju da je oko 96% morskih vrsta izumrlo tokom tog događaja. Posebno su bile pogođene vrste iz hladnijih, kiseonikom bogatih oblasti jer su izgubile „sigurna“ staništa i nisu bile prilagođene za život u toplijim, manje kiseonikom bogatim vodama.
Brahiopodi i promena u sastavu morske faune
Brahiopodi su dominirali morskim dnom oko 280 miliona godina pre izumiranja, zajedno sa krinoidima (morskim ljiljanima). Iako brahiopodi spolja podsećaju na školjke, oni su evolutivno različiti od bivalvi. Tokom izumiranja brahiopodi su skoro nestali, dok su mnoge grupe mekušaca (uključujući neke bivalve), ribe i ehinodermi (morske zvezde, ježinci) preživele i kasnije preuzele vodeću ulogu u morskim ekosistemima.
Clams have a faster metabolism than brachiopods.©AlessandroZocc/Shutterstock.com
Ključ otkrića studije
Novo istraživanje je povezalo izumiranje sa fiziologijom: tim je merio potrošnju kiseonika kod živih organizama (uključujući moderne brahiopode prikupljene u San Juan Islands, Washington) pri različitim temperaturama vode. Pokazalo se da se kod organizama sa sporim metabolizmom potrošnja kiseonika povećava mnogo brže i da oni imaju manje adaptivnih mehanizama (mišići, efikasne škrge) da odgovore na kombinaciju topljenja i smanjenog kiseonika.
Glavni zaključak: Vrste sa sporijim metabolizmom—poput mnogih paleozojskih brahiopoda—bile su posebno ranjive na zagrevanje i deoksigenaciju, dok su mobilnije vrste sa bržim metabolizmom imale veće šanse za preživljavanje.
Zašto je ovo važno danas?
Pokazano je da su zagrevanje okeana, gubitak rastvorenog kiseonika i zakiseljavanje bili ključni pokretači Velikog izumiranja. Te iste procese danas pokreću ljudske emisije stakleničkih gasova. Studija pruža važne uvide u to koje grupe organizama su ranjivije i zašto — znanje koje može pomoći u predviđanju i ublažavanju uticaja savremenih klimatskih promena na morske ekosisteme.
Zaključak: Otkrića naglašavaju potrebu za smanjenjem emisija, zaštitom hladnih, kiseonikom bogatih mora i praćenjem fizioloških odgovora morskih vrsta kako bismo umanjili rizik od budućih velikih gubitaka biodiverziteta.
Studija: tim sa Stanford University, objavljeno jul 2026. Terenski uzorci uključivali su žive brahiopode i druge organizme iz San Juan Islands, a eksperimentalne mere odnose se na potrošnju kiseonika pri promenljivim temperaturama.
Pomozite nam da budemo bolji.
