Tajni životi kit-ajkula, rekordna hladnoća na Concordiji i geoglifi koji otkrivaju izgubljenu civilizaciju Amazonije

U ovom nedeljnom pregledu naučnih vesti donosimo najzanimljivija otkrića i snimke: od kamera montiranih na perajama koje otkrivaju ponašanje kit-ajkula, preko rekordno niskih temperatura na Antarktiku, do lidar-otkrića geoglifa u Amazonskoj prašumi koja ukazuju na kompleksne društvene strukture pre 2.500 godina. Uz to predstavljamo nova saznanja iz medicine i svemirskih misija.

Concordia is considered the most isolated field station in the world. | Credit: GUY CLAVEL/AFP via Getty Images

Kit-ajkule, dron-rođenja i misteriozna pećinska ribica

Naučnici su prvi put prikazali snimke dobijene kamerama montiranim na perajama kit-ajkula. Takvi kadrovi omogućavaju jedinstven uvid u obrasce plivanja, interakcije i zaustavljanja na hranilištima. U istoj talasnoj seriji istraživanja otkrivena je retka "đavolja" pećinska ribica ispod kompleksa iz Drugog svetskog rata u Alabami.

Cats have a tuft of four to six whiskers on the back of each front leg, each about 0.8 to 1.2 inches (2 to 3 centimeters) long. | Credit: sellyhutapea Getty Images

Takođe, prvi put je dronom snimljeno rođenje grbavog kita, što pomaže istraživačima da bolje razumeju reproduktivno ponašanje i ranjivost novorođenčadi u prirodnim uslovima.

Archaeologists discovered ancient geoglyphs like this square-shaped one in Acre, Brazil. | Credit: Martti Pärssinen

Orke i pomorski incidenti

Duž obale Iberskog poluostrva zabeleženi su novi incidenti u kojima su orke ometale i oštećivale komercijalna plovila. Takvo ponašanje, iako lokalizovano, izaziva zabrinutost među pomorcima i naučnicima zbog potencijalnih ekonomskih i bezbednosnih posledica.

Inflammation may fuel out-of-body experiences, early research hints. | Credit: Kate Hazell/Future

Rizik biološkog "superširitelja" kod Hormuškog moreuza

Kako su teretni brodovi privremeno zastali u blizini Tareta Hormuz, stručnjaci upozoravaju na mogućnost pojave biološkog "superširitelja" kada saobraćaj bude u potpunosti obnovljen — zbog prenosa organizama i patogena između izolovanih luka i ekosistema.

China's Long March 3B rocket was struck by a powerful lightning bolt around 30 seconds after launching on July 23. Despite this, it made it to space and successfully deployed its payload. | Credit: Zhou Quan/VCG via Getty Images

Rekordna hladnoća na Antarktiku

Concordia, jedna od najizolovanijih istraživačkih stanica na Zemlji, izmerila je 18. jula minimalnu temperaturu od −119,4 °F (−84,1 °C). To je najniža vrednost zabeležena na toj stanici u poslednjoj deceniji i ukazuje na velike vremenske varijacije čak i u najhladnijim regionima planete. "Čak i ovde, gde ekstremne hladnoće nisu iznenađenje, temperature ispod −84 °C su izuzetne", rekao je Gabriele Carugati, rukovodilac stanice.

Lidar otkriva geoglifske strukture u Amazoniji

Savremeni lidar-skeneri probili su gusti krošnjasti pokrivač Amazonije i otkrili stotine zemljanih nasipa, naselja i geoglifa u saveznoj državi Acre u Brazilu. Strukture se povezuju sa narodom koji naučnici nazivaju Aquiry, koji je cvetao pre oko 2.500 godina. Otkrića sugerišu da su drevne zajednice u regionu bile daleko složenije i prostorno organizovanije nego što se ranije mislilo.

Hronična upala i "iskustva izvan tela"

Rana istraživanja ukazuju na moguću vezu između hronične upale i disocijativnih stanja, uključujući osećaj "izvan tela". Iako trauma dugo stoji kao poznati okidač promenjenih stanja svesti, novi podaci ukazuju da upalni procesi koje izaziva stres mogu doprineti razvoju takvih psihijatrijskih simptoma.

Raketa Long March 3B preživela udar groma

20-30 sekundi posle lansiranja 23. jula, kineska raketa Long March 3B pogođena je snažnim udarom groma — koji su svedoci opisali kao pražnjenje od oko 100 miliona volti — ali je letelica uprkos tome stigla u orbitu i uspešno isporučila teret. Incident je zanimljiv primer električnih rizika pri lansiranjima i otpornosti modernih raketnih sistema.

Krize, čuda i pitanja koja ostaju

Ove nedelje nauka je ponudila i spektakularne snimke i zabrinjavajuće izveštaje: od ponašanja velikih morskih životinja do ekstremnih klimatskih uslova i novih arheoloških saznanja koja menjaju sliku prahistorijske Amazonije. Svaki od ovih događaja otvara nova pitanja za istraživače i potencijal za dublje razumevanje našeg sveta.