François Englert, belgijski teorijski fizičar i dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 2013., preminuo je u 93. godini. Zajedno sa Robertom Broutom 1964. predložio je mehanizam — kasnije poznat kao Brout–Englert–Higgs mehanizam — koji objašnjava kako čestice dobijaju masu. Teorija je eksperimentalno potvrđena otkrićem Higgsovog bozona 2012. u CERN‑u. Englertova biografija obuhvata bekstvo tokom Drugog svetskog rata, plodnu naučnu karijeru i uticaj na moderne kosmološke teorije.
François Englert, Nobelovac: Otac Higgsovog Polja Preminuo U 93. Godini
Englert during a visit to CERN in Geneva, 2013 - ERIC LALMAND/AFP via Getty Images
François Englert, belgijski teorijski fizičar i dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 2013. (zajedno sa Peterom Higgsom), preminuo je 18. juna 2026. u 93. godini. Englert je, zajedno sa Robertom Broutom, formulirao 1964. mehanizam koji objašnjava kako čestice dobijaju masu — teoriju čije je eksperimentalno potvrđivanje kroz otkriće Higgsovog bozona 2012. postavilo temelje modernoj čestičnoj fizici.
Brout–Englert–Higgs mehanizam
U pozadini problema stajao je Standardni model, koji matematički funkcioniše ako su čestice bez mase, ali to je bilo u suprotnosti sa činjenicom da materija postoji i formira atome. Englert i Brout su predložili ideju da univerzum ispunjava nevidljivo polje — kasnije nazvano Higgsovo polje — čiji međudelovanjem čestice stiču efektivnu masu. Razlika u masama pojedinačnih čestica objašnjava se različitim stepenom interakcije sa tim poljem.
Prednost njihovog pristupa bila je u tome što je u potpunosti kompatibilan sa matematikom Standardnog modela, što je omogućilo da čestice budu bez mase u ranim fazama univerzuma, a da je masa nastala kao posledica interakcije sa poljem.
Otkriće Higgsovog bozona
Predviđanje da će postojanje Higgsovog polja biti potvrđeno detekcijom nove čestice — Higgsovog bozona — poteklo je od P. Higgsa i drugih. Nakon gotovo pola veka intenzivnih eksperimenata, timovi na CERN‑ovom Large Hadron Collideru objavili su 2012. otkriće bozona koje je definitivno podržalo Brout–Englert–Higgsovu teoriju. Brout je, nažalost, preminuo 2011. godine i nije doživeo eksperimentalnu potvrdu; Nobelova nagrada 2013. dodeljena je Englertu i Higgsu.
Rani život i ratno iskustvo
François Englert je rođen 6. novembra 1932. u Etterbeeku, Brisel. Njegovi roditelji su bili poljski Jevreji koji su se doselili u Belgiju. Tokom Drugog svetskog rata, kao dete, bio je primoran da se krije pod lažnim identitetom; spasili su ga vlasnici kafića u Ardenima i kasnije sveštenik koji ga je čak i krstio kako bi mogao pohađati rimokatoličku školu. Njegova porodica je preživela rat, dok su mnogi rođaci stradali u nemačkim logorima.
Englert with Peter Higgs, right, at a press conference at CERN in 2012 - FABRICE COFFRINI/AFP/GettyImages
Naučna karijera i ostavština
Englert je studirao elektromehaničko inženjerstvo, ali je kasnije prešao na fiziku i doktorirao 1959. Od 1959. radio je kao istraživački saradnik na Cornell University, gde je upoznao Roberta Brouta; 1961. vratio se na Université Libre de Bruxelles (ULB), gde je ostavio značajan naučni trag. S Broutom je tokom 1970‑ih doprineo ideji kosmičke inflacije, a kasnije se bavio pitanjima povezanosti kvantne teorije i opšte relativnosti.
Bio je poznat po nekonvencionalnom pristupu radu — sećao se kako je u svojoj kancelariji držao polovnu dušek‑ležaj na kojem je provodio noći razmišljajući. U penziju je formalno stupio kao emeritus profesor ULB 1998. godine, a belgijski kralj mu je 2014. dodelio plemićku titulu barona. Kao moto na svom grbu uzeo je francusku maksimu: „Nema mudrosti bez ludosti“.
Nagrade i privatni život
Za svoj rad na teoriji koja objašnjava poreklo mase dobio je najprestižniju nagradu u nauci — Nobelovu nagradu za fiziку 2013. (podeljena sa P. Higgсом). Poznata je anegdota da je vest o nagradi sačekala dok je pravio tost sa bananom sa unucima — oni su prvo pomislili da je nagrada za kuvanje.
Bio je suprug tri puta; ostavio je iza sebe petoro dece. Englertov život spaja ličnu hrabrost i naučnu radoznalost: od deteta koje se sakrivalo tokom rata do jednog od autora teorije koja je promenila naše razumevanje univerzuma.
"Moja originalna istraživanja često nisu proistekla iz stroge dedukcije — nastajala su dok sam dopuštao umu da slobodno luta," — François Englert.
François Englert, rođen 6. novembra 1932., preminuo 18. juna 2026.
Pomozite nam da budemo bolji.
