Turritopsis dohrnii može da se vrati u juvenilni stadijum putem procesa zvanog ćelijska transdiferencijacija, što joj omogućava da u kontrolisanim uslovima ponavlja životni ciklus. U laboratoriji obnova traje oko 24–48 sati, pa jedinke mogu teoretski da žive „zauvek“. U prirodi su ipak podložne predatorima, a samo je jedna od osam vrsta roda Turritopsis poznata po ovoj sposobnosti.
Besmrtna meduza Turritopsis dohrnii: Kako 'restartuje' život i može teoretski živeti zauvek
Turritopsis dohrnii, commonly known as the "immortal jellyfish," is a species of jellyfish that has a unique ability to revert its cells back to their earliest form, essentially reversing the aging processCredit: Yiming Chen/Getty
Malena meduza Turritopsis dohrnii, često nazvana „besmrtnom“, poseduje retku biološku osobinu kojom umesto uobičajenog kraja životnog ciklusa može da se vrati u juvenilni stadijum i praktično započne život iznova.
Kako funkcioniše proces?
Ovaj fenomen se naziva ćelijska transdiferencijacija. Kada je meduza izložena stresu — povredi, gladi, visokim temperaturama ili hemikalijama — ona se naizgled raspada i tone na dno. Zatim se skuplja u kuglicu i za 24–48 sati iz nje može da iznikne novi polip koji nosi isti genom kao prethodna jedinka. U suštini, zrelo stvorenje može da „preokrene“ svoj razvojni put i vrati se u raniji stadijum.
Turritopsis dohrnii jellyfish, immortal jellyfish in the oceanCredit: Alamy
„Turritopsis je jedinstvena, jer kad joj se približite sa namerom da je ubijete — bilo fizičkim sečenjem, glađu ili drugim nepovoljnim uslovima — ona ne umire“, rekao je Maria Pia Miglietta, vanredna profesorka i morska biologinja na Texas A&M University.
Gde živi i koliko je mala?
Ove meduze su izuzetno sitne — mere samo nekoliko milimetara (manje od četvrtine inča). Stručnjaci navode da postoji osam priznatih vrsta roda Turritopsis, ali do sada je samo T. dohrnii dokumentovana kao sposobna za ovu vrstu „restarta“. Može se naći u različitim morima, od Mediterana i Atlantika do voda blizu Japana, Paname i Brazila.
Laboratorija nasuprot prirodi
U kontrolisanim uslovima laboratorije, gde nema predatora i nepovoljnih ekoloških faktora, pojedinačne jedinke mogu teorijski da se ponovo i ponovo vraćaju u juvenilni stadijum — što daje mogućnost praktično neograničenog trajanja života. Međutim, u prirodi su ove meduze često plen riba i drugih organizama, pa je njihov stvarni vek ograničen.
Immortal jellyfish, Turritopsis dohrnii, at night in the Pacific Ocean near the PhilippinesCredit: Alamy
Zašto je to važno (i šta nije)
Sposobnost ćelijske transdiferencijacije otvara pitanja o mehanizmima regeneracije i ćelijske plasticnosti koji bi mogli pomoći naučnicima da bolje razumeju starenje i regeneraciju tkiva. Ipak, stručnjaci jasno ističu da reči „besmrtnost“ i „primena na ljude" treba uzeti sa velikom rezervom — složenost mehanizama i razlike između vrsta su ogromne.
Zaključak: Turritopsis dohrnii predstavlja fascinantan primer biologije koja graniči sa našim konceptima o životu i smrti, ali praktična primena tih osobina za druge organizme, pa i za ljude, ostaje vrlo daleka i neizvesna.
Pomozite nam da budemo bolji.
