Novo istraživanje objavljeno u Nature Communications otkriva kako narvalov klj istovremeno ima spiralnu strukturu i ostaje streličasto ravan. Unutrašnji dentin formira desnoruku spiralu, dok spoljašnji cementum stvara levoruku spiralu — njihove suprotne sile neutralizuju zakrivljenje. Tim je koristio 3D rendgenske snimke i tri evropska sinkrotrona, analizirajući uzorke iz muzeja i od Inuitâ sa Grenlanda; u klju su uočeni i slojevi rasta koji beleže istoriju života do oko 80 godina. Funkcija klja je i dalje sporna: autori favorizuju ulogu u seksualnom odabiru, dok drugi stručnjaci ističu senzornu funkciju.
Otkrivena tajna narvalovog klja: Kako spirala stvara savršeno ravan zub
Narwhal tusks have fascinated people for people for centuries (Carsten Egevang)
Narvali nose u svetu jedinstven, gotovo potpuno ravan klj — pojedinačan očnjak koji može da dostigne i do tri metra. Zbog svog neobičnog izgleda, primerci su u Srednjem veku često smatrani i prodavani kao "rogovi jednoroga". Iako su kljevi vekovima fascinirali naučnike, njihovo proučavanje otežava činjenica da se ovi kitovi većinu života zadržavaju pod arktičkim ledom.
Kako klj postaje spiralno strukturisan, a ipak ravan
Veliki međunarodni tim biologa, hemičara i fizičara objavio je u Nature Communications objašnjenje dugo postavljane zagonetke. Koristeći napredne 3D rendgenske snimke i tri evropska sinkrotrona (snažne izvore rendgenskog zračenja), istraživači su detaljno analizirali mikrostrukturu kljeva.
Utvrđeno je da je klj sastavljen od dve glavne vrste zubnog tkiva: dentin u unutrašnjem delu i cementum na spoljašnjem sloju. Na molekularnom nivou unutrašnji dentin formira desnoruku spiralu, dok spoljašnji cementum ima levoruku spiralu. Te suprotstavljene spiralne strukture deluju kao protivteža jedna drugoj i time neutralizuju zakrivljenje, dajući klju neuobičajeno streličasto ravan oblik koji se razlikuje od zakrivljenih kljeva kod drugih životinja, poput slonova.
„Zamislite da vozite bicikl sa metlom pričvršćenom za glavu,“ rekao je Henrik Birkedal, glavni autor studije. Uprkos toj velikoj izbočini, narvali se čini da normalno funkcionišu tokom dubokih zarona.
Slojevi rasta i uzorci
Skeneri su takođe otkrili slojeve rasta unutar klja, slične godovima na drvetu, koji čuvaju zapise o životu jedinke i mogu da otkriju podatke za period od čak oko 80 godina. Uzorci su dobijeni iz muzeja i od Inuitâ sa Grenlanda, koji tradicionalno love narvale radi ishrane.
Svrha klja — rasprava koja traje
Iako studija osvetljava strukturu i rast klja, njegova osnovna funkcija ostaje predmet debate. Autori nove studije smatraju da je najverovatnija uloga klja u seksualnom odabiru — kod mužjaka koji ga koriste za uspostavljanje dominacije ili kao vizuelni signal pred partnerkama. Posmatrano je i ponašanje koje liči na takmičenje dva mužjaka u prikazivanju kljeva.
Međutim, neki stručnjaci, poput Martina Nweeie sa Harvard-a, tvrde da klj prvenstveno funkcioniše kao senzorski organ, pozivajući se na ranija istraživanja koja ukazuju na senzorne sposobnosti strukture. Istraživanje iz Nature Communications studiju ocenjuje kao vredan doprinos poznavanju mikroanatomske strukture i morfologije klja, i daje nove alate za razumevanje njegovog rasta i starosti jedinki.
Zaključak: Otkriće da unutrašnji dentin i spoljašnji cementum formiraju suprotne spiralne obrasce objašnjava kako narvalov klj ostaje izdužen i ravan uprkos spiralnom rastu — i otvara nova pitanja o evoluciji i funkciji ovog jedinstvenog organa.
Pomozite nam da budemo bolji.
