Studija objavljena u Nature Communications analizirala je mrežu rimskih puteva dugu oko 190.000 milja (300.000 km) i zaključila da izraz „svi putevi vode u Rim" nije univerzalno tačan. Konstantinopolj je bio centralniji za kopneni saobraćaj carstva, dok su lokalni reljef i provincijski centri oblikovali trasu i funkciju puteva. Mnogi moderni autoputevi i danas prate stare rimske pravce, što potvrđuje dugoročnu trajnost te infrastrukture.
Svi putevi ne vode u Rim: studija otkriva da je Konstantinopolj bio stvarno čvorište rimskih puteva
A street in Ostia, the ancient seaport of Rome, Italy, at the mouth of the river Tiber, is pictured in this photograph released on September 14, 2026. Tom Brughmans/Handout via REUTERS
Avgust je 20. p.n.e. u Rimskom forumu podigao Milliarium Aureum — Zlatni kilometar — kao simboličnu nultu tačku za rimske drumove. Ipak, nova analiza strukture mreže rimskih puteva pokazuje da, iako su putevi činili kičmu prvog kontinentalnog transportnog sistema, stvarno geografsko i funkcionalno čvorište za kopneni saobraćaj carstva kasnije je postao Konstantinopolj (današnji Istanbul).
Šta je istraživanje utvrdilo
Naučnici su sproveli detaljnu mrežnu analizu preko oko 190.000 milja (300.000 km) puteva koji su se prostirali kroz Evropu, Bliski istok i Severnu Afriku. Studija, objavljena u Nature Communications, otkriva nekoliko ključnih nalaza:
- Konstantinopolj je bio izuzetno centralno mesto za carsku kopnenu mrežu, zahvaljujući poziciji na Bosforu i vezama između evropskih i azijskih puteva.
- Iako su Rimljani težili što pravilnijim trasama (npr. Via Appia), lokalni reljef je često diktirao tok puteva — ravnije oblasti su imale pravije trase, dok su planine i doline nametale zaobilaznice.
- Mnogi moderni autoputevi prate stare rimske trase (npr. Via Augusta i savremena N-340 u Španiji), što svedoči o dugoročnoj upotrebljivosti tih koridora.
Funkcija puteva
Rimska mreža je povezivala udaljene krajeve carstva — od Maroka i Arabije do Škotske i Atlantskog okeana — i kombinovala drumsku sa vodnom komunikacijom. Tom Brughmans iz Aarhus University i kolege naglašavaju da su putevi omogućili pokretanje ljudi, stoke, dobara, ideja pa čak i patogena: legije su se brzo premeštale, administracija i prikupljanje poreza su bila efikasnija, a svakodnevni prelasci između imanja i pijaca bili su najčešća upotreba.
The so-called Arch of Drusus, near the start of the ancient road Via Appia, is pictured in Rome, Italy, in this photograph released on September 14, 2026. The ancient road is still in use today. Tom Brughmans/Handout via REUTERS
„Rim jeste centralno pozicioniran za mediteransku plovidbu, ali nije posebno centralan u rimskom drumskoj sistemu. Provincialni centri su često bili bolje povezani unutar svojih provincija,“
— Tom Brughmans, Aarhus University
Trajnost i nasleđe
Mnogi rimski putevi su ostali u upotrebi vekovima — kroz srednji vek sve do pojave železnica i modernih autoputeva. Postdoktorand Adam Pazout ističe da su ti komunikacioni koridori u mnogim regionima ostali glavne saobraćajnice sve do 19. i 20. veka.
Zaključak: Rimska drumova mreža bila je tehnološki i organizaciono ključna za integraciju ogromnog prostora, ali geografski centar mreže se vremenom pomerio — prvo zbog logistike kopnenog saobraćaja, a kasnije zbog političkih odluka (preseljenje prestonice u Konstantinopolj).
Izvori: Istraživanje u Nature Communications; izveštaj Will Dunham (Reuters).
Pomozite nam da budemo bolji.
