Međunarodni tim je prvi put direktno otkrio male torsione Alfvénove talase u Sunčevoj koroni, koristeći visokorezolutne snimke sa Daniel K. Inouye Solar Telescopea na Havajima. Ti talasi uvijaju magnetne linije i prenose energiju i plazmu naviše, pomažući da korona dostigne milione stepeni. Otkriće objašnjava i doprinosi ubrzavanju sunčevog vetra, što ima posledice za svemirsko vreme i zaštitu satelita i elektroenergetskih mreža. Rad je objavljen u Nature Astronomy.
Naučnici razotkrili 70 godina staru zagonetku: otkriveni mali torsioni Alfvénovi talasi u Sunčevoj koroni
Otkriće koje objašnjava kako korona postaje milionima stepeni
Desetinama godina naučnici su pokušavali da objasne zašto Sunčeva korona — spoljašnja atmosfera naše zvezde — dostiže temperature od nekoliko miliona stepeni Celzijusa dok je površina Sunca relativno blaga. Nova studija međunarodnog tima donosi ključni dokaz koji objašnjava jedan od glavnih mehanizama: prisustvo malih, široko rasprostranjenih torsionih Alfvénovih talasa.
Šta su torsioni Alfvénovi talasi?
Torsioni Alfvénovi talasi su vrsta magnetohidrodinamičkih talasa koji se šire duž magnetnih linija i pritom ih uvijaju oko ose. Takvi talasi prenose energiju i moment kretanja, te mogu podizati i zagrevati plazmu u gornjim slojevima solarne atmosfere.
"Ovo otkriće stavlja tačku na dugo traženje ovih talasa koje potiče još iz 1940-ih," kaže fizičar Richard Morton sa Univerziteta Northumbria. "Konačno smo mogli direktno da posmatramo torsionalna pomeranja koja uvijaju linije magnetnog polja napred‑nazad u koroni."
Kako je otkriveno?
Otkriće je omogućeno zahvaljujući visokorezolutnim posmatranjima sa Daniel K. Inouye Solar Telescope na Havajima, najmoćnijeg solarnog teleskopa na svetu, koji finansira Nacionalna naučna fondacija SAD. Precizni instrumenti detektovali su pokrete solarne plazme prateći Doplerove pomake u zračenju zagrejanog gvožđa: plaviji pomaci kada se materijal približava Zemlji i crveniji kada se udaljava.
Nakon što su istraživači uklonili dominantne "klatnačke" (swaying) oscilacije koje maskiraju manje torsione signale, analiza je razotkrila stalne uvijajuće pokrete koji jasno ukazuju na prisustvo sitnih torsionih Alfvénovih talasa rasprostranjenih po koroni.
Zašto je to važno?
Ovi mali talasi objašnjavaju kako energija nastala u dubljim slojevima atmosfere može biti preneta u koronu i efikasno raspršena, doprinoseći ekstremnim temperaturama koje tamo vladaju. Takođe, talasi mogu doprinositi ubrzavanju sunčevog vetra — toka čestica koji izlazi iz Sunca i koji utiče na svemirsko vreme, satelite i elektroenergetske mreže na Zemlji.
Precizna neposredna posmatranja sada omogućavaju da se teorijski modeli Alfvénovih talasa i njihove turbulencije testiraju i usavrše na osnovu stvarnih podataka.
"Ovo istraživanje daje suštinsku potvrdu niza teorijskih modela koji opisuju kako Alfvénova talasna turbulencija napaja Sunčevu atmosferu," dodaje Morton. "Imati direktna posmatranja konačno nam omogućava da te modele uporedimo sa stvarnošću."
Rad je objavljen u časopisu Nature Astronomy. Sledeći koraci uključuju mapiranje prostorne raspodele ovih talasa kroz veće regione korone i detaljniju istragu njihovih nastanka i međudelovanja sa drugim vrstama talasa i strujnih struktura.
Implikacije za Srbiju i svet
Iako je reč o fundamentalnoj astrofizičkoj temi, ovo otkriće ima praktične posledice: bolje razumevanje mehanizama koji pokreću i oblikuju sunčev vetar vodi ka preciznijim prognozama svemirskog vremena. To je važno i za Srbiju — zbog potencijalnih poremećaja u radiju, satelitskim komunikacijama i elektroenergetskim sistemima širom sveta.
Pomozite nam da budemo bolji.
