Otkriveni izgubljeni fragmenti čuvenog Kamena sudbine — nova priča o krađi, popravci i porodičnim relikvijama

Kako su se maleni komadi Kamena sudbine raspršili po svetu

Kamen sudbine (Stone of Destiny), vekovima simbol krunisanja škotskih, a potom i britanskih monarha, ponovo je bila u centru pažnje nakon istraživanja koje otkriva gde su završili brojni fragmenti nastali nakon čuvene krađe iz Vestminsterske opatije 1950. godine.

Kratka hronologija

Kamen je, prema istorijskim zapisima, korišćen pri krunisanju škotskih vladara još od srednjeg veka; prvi dokumentovani slučaj je inauguracija kralja Aleksandra III 1249. godine. Godine 1296. kralj Eduard I odneo ga je u Englesku i smestio u Vestminstersku opatiju, gde je kasnije ugrađen u Krunidbenu stolicu.

Na Božić 1950. četvorica škotskih nacionalista uklonila su kamen iz opatije i tom prilikom je on prelomljen. Popravku je nadgledao kamenorezac i političar Robert Grej, koji je prilikom rekonstrukcije evidentirao i podelio 34 fragmeta – poklanjajući ih rodbini, prijateljima i uticajnim ličnostima.

Istraživanje Sali Foster

Sali Foster, profesorka za kulturno nasleđe na Univerzitetu u Stirlingu, rekonstruisala je sudbinu tih fragmenata u studiji objavljenoj u The Antiquaries Journal. Pre njenog rada, bio je poznat samo jedan oficijalno dokumentovani fragment; Foster je, međutim, pronašla tragove mnogih drugih – kod političara, porodica i u muzejima širom sveta.

„Otkad su počeli da se pojavljuju rezultati mog istraživanja, mnogi iz javnosti su me kontaktirali sa porodičnim saznanjima o kredibilnim fragmentima kamena, često uz prateće dokaze,” navela je Foster. „Ipak, ostaje mnogo praznina za popuniti.”

Gde su neki fragmenti završili?

• Jedan fragment, uz prateće pismo, poklonjen je nekada Alexu Salmondu i trenutno je u vlasništvu Historic Environment Scotland (stanje 2018).
• Među prvim primalacima bili su poznati škotski nacionalistički političari poput Winnie Ewing i Margo MacDonald.
• Grej je dao komad i jednoj australijskoj posetioćki, a njen fragment i pismo su nakon njene smrti poklonjeni Queensland muzeju.
• Kanadski novinar Dik Sanbern čuvao je svoj fragment iza stola; drugi su ugrađeni u nakit, ili čuvani kao porodične uspomene – jedan čak u kutiji šibica “Bluebell”, pre nego što je sahranjen zajedno sa vlasnikom.

Značaj i dalje pitanje vlasništva

Foster ističe da fragmente mnogi nisu javno pokazivali iz straha da će biti percipirani kao ukradena imovina, već su ih čuvali kao emotivne porodične relikvije. Njeno istraživanje otvara pitanja o tome kako museumi i privatne kolekcije tretiraju ovakve artefakte i kako fragmenti nastavljaju svoj „život” izvan zvaničnih institucija.

Natpis „xxxv”

Na donjoj strani kamena vidi se urezan natpis „xxxv”. Foster razvija verovatnu teoriju da je to radio Robert Grej: s obzirom na 34 poklona/fragmeta, označavanje rimskim brojem za ukupno 35 (fragmenata plus kamen) deluje kao praktičan i duhovit zaključak njegove restauracije.

Sadašnje stanje i naučna perspektiva

Kamen je vraćen u Škotsku 1996. godine, ali povremeno putuje u Englesku radi ceremonijalne upotrebe (na primer, tokom krunisanja kralja Čarlsa III 2023). Od 2024. nalazi se u stalnoj postavci u Muzeju u Perth-u, što je omogućilo nove naučne i kuratorske pristupe, među kojima je i proučavanje i verifikacija rasutih fragmenata.

Zaključak: Fosterino istraživanje ne samo da popunjava praznine u jednoj dramatičnoj epizodi moderne istorije Kamena sudbine, već poziva i na promišljanje o vrednosti fragmenata kao istorijskih i privatnih objekata — malih komada sa velikim simboličkim opterećenjem.