Otkriven potopljeni grad Toru‑Aygyr u Issyk‑Kulu — srednjovekovni trgovački centar na Putu svile

Arheolozi su otkrili ostatke srednjovekovnog grada Toru‑Aygyr ispod plitkih voda jezera Issyk‑Kul u severoistočnom Kirgistanu. Nalaz potvrđuje da je to bila važna stanica na Putu svile i daje novi uvid u život i trgovinu u regionu pre više vekova.

Issyk‑Kul, jezero visoko u Tianšan planinama blizu granice sa Kazahstanom, poznato je po velikoj dubini (do oko 700 m) i blagoj slanosti zbog odsustva rečnog izliva. Istraživači su pregledali četiri potopljena lokaliteta u blizini severozapadne obale, na dubinama između 1 i 4 metra, na mestu gde se u srednjem veku nalazilo naselje Toru‑Aygyr.

Šta je pronađeno

Tim predvođen kirgistanskim i ruskim arheolozima zabeležio je više dobro oblikovanih struktura izgrađenih od pečene opeke, urušene kamene objekte, drvene grede i ostatke javne građevine ukrašene spoljašnjim dekoracijama koja bi mogla biti džamija ili madrasa. U jednoj od zgrada pronađen je kameni mlinarski točak — jasan pokazatelj da je u gradu postojao mlin za žito.

Jedan od lokaliteta otkrio je veliko muslimansko groblje koje zauzima površinu od oko 6 hektara (približno 14 jutara). Ekspedicija je ekshumirala ostatke dvoje preminulih i utvrdila da su bili sahranjeni licima okrenutim prema Meki, što je u skladu sa islamskom pogrebnom praksom. Dva druga ukopa u neposrednoj blizini smatraju se starijim, neislamskim grobovima.

Datovanje i istorijski kontekst

Arheolozi procenjuju da je groblje poteklo iz 13. veka — perioda širenja islama u regionu pod uticajem Zlatne horde. Prethodno su oblasti oko današnjeg Kirgistana bile pod vlašću Karakhanida od 10. veka. Maksim Menshikov iz Instituta za arheologiju RAS ističe da je Toru‑Aygyr u ranim fazama bio multikulturalan centar u kome su suživeli tengrija, budizam i nestorijansko hrišćanstvo, a kasnije se identitet grada promenio pod uticajem islama i novih trgovačkih veza.

Vodeni slojevi sa lokaliteta sadrže keramičke nalaze tipične za muslimansku srednjovekovnu keramiku, uključujući veliki intaktni khum (vodosud) koji istraživači planiraju da podignu tokom naredne ekspedicije. Tim je takođe obavio podvodno bušenje i uzeo sedimente radi rekonstrukcije faza razvoja naselja i događaja koji su doveli do njegovog potonuća.

Katastrofa i značaj nalaza

Istraživači smatraju da je grad stradao tokom snažnog zemljotresa početkom 15. veka, nakon čega su njegovi delovi potonuli pod vodu. Ovaj događaj je lokalne razmere uporedio sa kataklizmom koji je zadesio Pompeju zbog brzine i destruktivnosti događaja. Pronalasci omogućavaju jedinstveni uvid u urbanizam, ekonomiju i verske prakse na raskršću Azije tokom srednjeg veka.

Dalji planovi: naredne ekspedicije će pokušati da podignu veće artefakte, kao što je khum, nastaviti arheološka snimanja i analize sedimenata kako bi preciznije datovali faze naseljenosti i događaje koji su doveli do potonuća.

Otkriće Toru‑Aygyr pokazuje koliko još tajni mogu skrivati vodeni delovi centralnoazijskih jezera i otvara nova pitanja o trgovinskim mrežama, migracijama i kulturnim promenama na ruti između Kine i Zapada.