Studija pokazuje da su ljudi na Tibetskom platou razvili kombinaciju fizioloških osobina koje poboljšavaju prenos kiseonika bez opasnog zadebljanja krvi. Ispitivanje 417 nepalskih žena (46–86 godina) koje su živele iznad 3.500 m otkrilo je da žene sa najvećim brojem živorođenih imaju prosečan hemoglobin, ali visoku zasićenost hemoglobina kiseonikom, veći plućni protok i širu levu komoru srca. Kulturni faktori kao što su raniji početak rađanja i duži brakovi utiču na broj porođaja, ali fiziološke osobine ostaju ključne za reproduktivni uspeh.
Evolucija na Tibetskom platou: kako su žene prilagodile telo za rađanje iznad 3.500 m
Ljudska vrsta i dalje se menja — a primer sa Tibetskog platoa jasno pokazuje kako populacija može da se prilagodi ekstremnim uslovima. Iako visoke nadmorske visine znače manje kiseonika u svakom udahu, lokalne zajednice su razvile fiziološke strategije koje omogućavaju preživljavanje i uspešno rađanje.
U studiji objavljenoj u oktobru 2024. u časopisu Proceedings of the National Academy of Sciences, antropologinja Cynthia Beall i njen tim analizirali su 417 žena iz Nepala (46–86 godina) koje su ceo život živele iznad 3.500 metara. Istraživači su zabeležili broj živorođenih (raspon 0–14, prosečno 5,2) i izvršili niz kliničkih merenja, među kojima su bili nivoi hemoglobina i zasićenost hemoglobina kiseonikom.
Ključni nalaz je da žene sa najvećim reproduktivnim uspehom nisu imale ekstremno visok hemoglobin, već srednje vrednosti hemoglobina uz visoku zasićenost kiseonikom. Ova kombinacija omogućava efikasniji prenos kiseonika do tkiva bez zadebljanja krvi, što bi povećalo opterećenje srca i rizik tokom trudnoće.
Pored toga, žene sa više živorođenih pokazale su povećan protok krvi kroz pluća i širu levu komoru srca — osobine koje zajedno poboljšavaju ukupnu sposobnost organizma da transportuje i isporuči kiseonik u uslovima manjeg atmosferskog kiseonika.
„Prilagođavanje hipoksiji na velikoj nadmorskoj visini je fascinantno jer je stres ozbiljan, podjednako ga doživljava svako na određenoj visini i može se kvantifikovati“, kaže Cynthia Beall.
Iako kulturni faktori (raniji početak reprodukcije, duži brakovi) doprinose većem broju trudnoća, fiziološke osobine ostaju snažan prediktor reproduktivnog uspeha i nakon kontrole za te uticaje. Žene čija su fiziološka svojstva sličnija vrednostima u nižim nadmorskim visinama imale su tendenciju većeg broja živorođenih, što ukazuje na selektivnu prednost određenih kombinacija osobina.
Ovi nalazi predstavljaju primer tekuće prirodne selekcije i objašnjavaju kako populacije koje dugo žive u ekstremnim okruženjima mogu akumulirati korisne adaptacije. Razumevanje ovih procesa doprinosi širem znanju o ljudskoj evoluciji i može imati implikacije za medicinski pristup trudnicama i zdravlju na velikim visinama.
Izvori: Cynthia Beall i saradnici; Proceedings of the National Academy of Sciences (oktobar 2024).
Pomozite nam da budemo bolji.
