Arheološki timovi iz Lednice izvukli su iz jezera drvenu gredu sa izrezbarenim licem dimenzija 12 x 9 cm, označenu brojem 353, koja je dendrokronološki datirana na oko 967. godinu. Nalaz, star više od 1.000 godina, povezuje se sa vremenom krštenja Mješka I i ranom hrišćanskom transformacijom Poljske. Slične prikaze nalaze se u drugim slovenskim naseljima, što ukazuje na širu umetničko-duhovnu tradiciju ranih Slovena. Pronađeni konjski kosturi i čeljusti uz rampe sugerišu moguće ritualne prakse zaštite naselja.
Otkriveno drveno lice iz jezera Lednica — rezbarija stara više od 1.000 godina
Podvodni arheolozi otkrili su u jezeru Lednica u Poljskoj drvenu rezbarenu figuru lica koja datira iz vremena oko 967. godine — nalaz star više od hiljadu godina. Predmet su 2024. godine izvadili timovi Centra za podvodnu arheologiju Univerziteta Nikolaus Kopernikus i Muzej Prvih Piastova u Lednici, a nalaz je javno predstavljen na konferenciji za medije.
Šta je pronađeno?
Radi se o izrezbarenom licu na drvenoj građevinskoj gredi poznatoj kao "kuka". Reljef je visok 12 cm i širok 9 cm, sa jasno vidljivim realističnim očima, nosom i ustima te ovalnim oblikom glave. Na drvetu je označen broj 353. Dendrokronološka analiza ukazuje da je stablo od kojeg potiče greda palo oko 967. godine, što postavlja starost rezbarije na više od jednog milenijuma.
Arheološki i kulturni kontekst
Datum nalaza poklapa se sa vremenom krštenja Mješka I i početkom hrišćanske transformacije poljske države, što čini predmet posebno zanimljivim za proučavanje prelaznog razdoblja verovanja i običaja. Slične drvene prikaze pronađeni su i na drugim ranosrednjovekovnim lokalitetima u slovenskom kulturnom krugu, među kojima su Wolin, Veliki Novgorod i Staraja Ladoga. Stručnjaci navode da stilske sličnosti ukazuju na lokalnu slovensku umetničko-duhovnu tradiciju, više nego na direktan skandinavski ili ruskih uticaj.
Moguće funkcije i značenja
Prema ocenama istraživača, greda sa izrezbarenim licem bila je deo obrambene nasute konstrukcije naselja, ali njena uloga verovatno nije bila isključivo praktična. Stil obrade i simbolika ukazuju da je rezbarija mogla predstavljati božanstvo, zaštitnog duha ili herojsku figuru koja je nadgledala i štitila zajednicu.
„Ovo otkriće ne izaziva samo divljenje za zanatstvo od pre više od hiljadu godina, već otvara i fascinantnu raspravu o duhovnom životu ranosrednjovekovnih Slovena“, rekao je Andrzej Pydyn, direktor Centra za podvodnu arheologiju pri NCU.
Za potpornu teoriju o ritualnim praksama ukazuju i drugi nalazi iz zone nasipa: istraživači su u blizini rampe pronašli konjske čeljusti i kosti, što može ukazivati na žrtvovanja ili ritualne priloge u cilju zaštite naselja. Slični ostaci pronađeni su i ispod kuća u naselju, što daje dodatne tragove o duhovnim i obrednim praksama tog doba, kako je objasnio Mateusz Popek iz NCU.
Kako je drvo sačuvano?
Uobičajeno, drveni predmeti brzo propadaju, ali anaerobni i vlažni uslovi na dnu jezera deluju kao „kapsula vremena“ — nedostatak kiseonika usporava razgradnju i omogućava očuvanje organskog materijala kroz vekove. Zahvaljujući tim uslovima, greda sa izrezbarenim licem preživela je do danas kao izuzetan primer ranosrednjovekovnog drvodelstva.
Zašto je otkriće važno?
Pronađeno lice nije samo impresivan primer zanata — ono je i vredan izvor podataka o umetnosti, verovanjima i svakodnevnom životu ranih Slovena. Svaki ovakav nalaz dopunjuje mozaik razumevanja kulturnih kontakata, lokalnih tradicija i promena koje su se odvijale u Evropi u eri hrišćanske integracije.
Otkriće iz Lednice potvrđuje da podvodna arheologija i dalje može da iznese zapanjujuće nalaze koji menjaju ili produbljuju naše shvatanje prošlosti. Dalja analiza i poređenja sa sličnim nalazima omogućiće preciznije tumačenje funkcije i značenja ovog rezbarenog lica.
Pomozite nam da budemo bolji.
