Permafrost na Aljasci se topi — oslobađa velike količine ugljenika i pojačava zagrevanje

Na Aljasci se slojevi tla koji su vekovima bili trajno zaleđeni sada zagrevaju i otapaju. Taj proces može osloboditi velike količine ugljenika koje su bile zarobljene u permafrostu, čime se dodatno ubrzava globalno zagrevanje.

Šta je permafrost?

Permafrost je zemljište koje ostaje smrznuto tokom cele godine. Najčešće se nalazi u Arktiku i na velikim nadmorskim visinama. Pored zemlje i leda, permafrost sadrži velike količine organskog materijala koji čuva ugljenik u obliku ugljen-dioksida i metana.

Zašto je otapanje opasno?

Prema podacima NOAA (2019), u permafrostu se nalazi otprilike dvostruko više ugljenika nego što je tada bilo u atmosferi. Kada se permafrost topi, deo tog ugljenika se oslobađa u atmosferu kao CO2 i metan, što pojačava efekat staklene bašte i doprinosi daljem zagrevanju klime.

"Veoma je važno da shvatimo obim onoga što se sada događa,"

— Jacqueline Hung, Woodwell Climate Research Center

Topljenje permafrosta nije izolovan događaj: ono pokreće kaskadne efekte. Više temperature omogućavaju vazduhu da zadrži više vlage, što može pojačati intenzitet tropskih i drugih oluja i povećati padavine. Istovremeno, topliji uslovi i povećano zagađenje stvaraju kombinovani zdravstveni rizik — lošiji kvalitet vazduha, veći broj toplotnih udara i dodatno opterećenje elektroenergetskih sistema.

Koliki je rizik?

Naučnici prate stanje permafrost regiona: Ted Schuur iz Permafrost Carbon Network navodi da je oko 20% severnog permafrosta posebno ugroženo otapanjem. Instituti koji se bave arktičkim istraživanjima, poput Arctic Institute-a i drugih istraživačkih centara, prate promene, procenjuju rizike i daju preporuke za politiku i adaptaciju.

Šta možemo da uradimo?

Iako je skala problema velika, stručnjaci ističu da postoje mogućnosti za ublažavanje i prilagođavanje. Ključne mere uključuju:

• smanjenje emisija gasova staklene bašte kako bi se usporilo daljnje zagrevanje;
• ulepšano i kontinuirano praćenje permafrosta i objavljivanje otvorenih podataka za naučnike i donosioce odluka;
• investicije u istraživanja o dinamici ugljenika u tlu i potencijalnim tehnološkim rešenjima;
• lokalne i regionalne strategije prilagođavanja, uključujući zaštitu infrastrukture u područjima koja će najviše biti pogođena.

Razumevanje obima otapanja permafrosta i brzo delovanje na smanjenju emisija i povećanju otpornosti sistema su ključni da bismo ublažili dalje posledice po klimu i zajednice.