Tri „crne mesa“ u Sahari i njihov neobični pustinjski „rep“

Astronautska fotografija snimljena 3. maja 2023. sa Međunarodne svemirske stanice prikazuje tri tamne, pljosnate uzvisine — tzv. mesa — oko 13 km severozapadno od grada Guérou u južnoj Mauritaniji (koordinate: 16.930575400, -11.759622605). Jedna četvrta mesa nalazi se severno od tria, ali je izvan kadra.

Izgled i dimenzije

Ove kružne, tamne stene izdižu se strmo iz ravnice i dostižu visine između približno 300 i 400 metara iznad okolnog terena. Najveća mesa u grupi široka je oko 9,5 km. Tamna boja potiče od takozvanog rock varnish — tankog, glineno-oksidnog premaza bogatog oksidima mangana i gvožđa koji se nataloži na stenama tokom hiljada godina.

Šta je izazvalo tamnu boju?

Premaz nazvan rock varnish sastoji se od mikrometarskih laminacija bogatih manganom i gvožđem. Prema NASA-inom Earth Observatory i istraživanjima objavljenim u ScienceDirectu, deo tog sloja verovatno je stabilizovan aktivnošću mikroorganizama, što doprinosi njegovoj izdržljivosti i karakterističnoj boji.

Neobične dine i zašto postoje samo s istočne strane

Levo od mesa (zapadna strana na snimku) vidi se pretežno bezdinski, stenski teren, dok se sa istočne strane uzdižu velike dine koje se izdužuju u obliku prugastog repa. Postoje dve glavne vrste dina vidljive na snimku: veće, ređe climbing dunes koje su se nataložile duž istočnih padina mesa i češće barchan dine koje formiraju prugasti niz koji se proteže dalje od uzvisina. Pesak ima karakterističnu crvenkasto-žutu nijansu.

Dine se gomilaju samo na istočnoj strani jer ovde prevladava vetar koji duva sa zapada prema istoku, prebacujući pesak i zadržavajući ga na leđima mesa. Nasuprot tome, zapadnu stranu čisti fenomen poznat kao wind scour: ubrzani vrtlozi vetra koji se stvaraju između uzvisina efikasno izduvavaju i raznose pesak, sprečavajući taloženje.

Geološki kontekst

Tokom paleozoika (pre otprilike 541–251,9 miliona godina) sve ove uzvisine verovatno su bile deo jedinstvenog masiva stena koji je tokom miliona godina razbijen erozijom vode i vetra. Slične koncentrične formacije, kao što je poznata Richat struktura („Oko Sahare“), nalaze se stotinama kilometara dalje na severu i služe kao referenca za razumevanje ovakvih geoloških procesa.

Šira perspektiva

Mesas su česta pojava u Sahari, ali se sreću i u drugim delovima sveta, poput Kolorada, Nju Meksika, Jute i Arizone, prema podacima National Park Service. Slično oblikovanje pljosnatih uzvisina zabeleženo je i na Marsu, gde vetar vekovima skulpturiše površinu planete (izvori: Space.com).

Ova snimka jasno pokazuje kako kombinacija geološke istorije, klimatskih uslova i čak mikrobioloških procesa može stvoriti neobične i vizuelno upečatljive pejzaže u jednom od najneprijatnijih okruženja na Zemlji.

Izvori: NASA Earth Observatory, ScienceDirect, National Park Service, Space.com