Tim astronoma zabeležio je ritmičke oscilacije u rendgenskom i radio-zračenju događaja AT2020afhd koje ukazuju na Lense‑Thirringovu precesiju — efekat u kojem rotirajuća crna rupa "vlači" prostor‑vreme. Posmatranja su izvedena kombinacijom Swift i VLA instrumenata, a oscilacije su se ponavljale približno svakih 20 Zemljinih dana. Modelovanje podataka potvrđuje da frame‑dragging objašnjava kolebanje akrecionog diska i džeta, što otvara novu metodu za proučavanje spina i akrecije crnih rupa.
Einstein Ponovo U Pravu: Posmatrano Kako Crna Rupa "Vlači" Prostor‑Vreme Dok Se Hrani
An illustration showing the accretion disc surrounding a black hole, in which the inner region of the disc wobbles. | Credit: NASA
Astronomi su zabeležili neobične, ritmičke promene u rendgenskom i radio-zračenju događaja pljačke zvezde (TDE) AT2020afhd — promene koje ukazuju da brzo rotirajuća supermasivna crna rupa doslovno "vlači" okolno prostor‑vreme. Ovaj efekat, poznat kao Lense‑Thirringova precesija ili frame‑dragging, prvi put je proistekao iz Einsteinove opšte teorije relativnosti, a sada ima jedno od najubedljivijih posmatranja u kontekstu TDE.
Šta su naučnici zabeležili?
Tim je, koristeći rendgenske podatke iz NASA-inog Neil Gehrels Swift Observatory i radio‑posmatranja sa Karl G. Jansky Very Large Array (VLA), uočio sinkronizovane oscilacije u zračenju akrecionog diska i pratećeg džeta. Oscilacije su se ponavljale približno svakih 20 Zemljinih dana, što sugeriše da se i disk i džet kolebaju ujednačeno — baš onako kako se očekuje ako crna rupa povlači prostor‑vreme oko sebe.
Zašto je to važno?
Lense‑Thirringova precesija je gravitacioni analog magnetizma: rotirajuća masa stvara gravitomagnetno polje koje menja putanje susednih objekata. Direktno posmatranje ovog efekta u TDE događaju daje naučnicima nov alat za ispitivanje rotacije crnih rupa, mehanizama akrecije i nastanka snažnih mlazova plazme (džetova).
"Naša studija pokazuje najubedljiviji dokaz do sada za Lense‑Thirringovu precesiju — crna rupa koja vuče prostor‑vreme poput vrteće igle koja uvlači vodu oko sebe," rekao je Cosimo Inserra (Univerzitet Kardif). "Ovo je pravi poklon za fizičare: potvrđujemo predviđanja stara više od jednog veka."
Kako su potvrdili zaključak?
Autori su modelovali ritmičke varijacije zračenja i uporedili ih sa predviđanjima efekta frame‑dragging. Modeli su najbolje objašnjavali podatke kada su uključivali Lense‑Thirringovu precesiju kao uzrok kolebanja akrecionog diska i orijentacije džeta, čime se otvara mogućnost kvantitativnog merenja brzine vrtnje (spina) crne rupe i dinamike akrecije u TDE.
Šta dalje?
Dalje analize i nova posmatranja sličnih događaja pomoći će da se preciznije odredi kako spin crne rupe utiče na akreciju i nastanak džetova, te da se poboljša razumevanje ekstremne fizike u neposrednoj okolini supermasivnih crnih rupa.
Objavljeno: Rad tima je objavljen 10. decembra u časopisu Science Advances.
Pomozite nam da budemo bolji.
