Antimigrantska retorika i zahtevi za strožim merama intenzivirali su se u Velikoj Britaniji i širom Evrope dok desničarske partije jačaju podršku. Broj zločina iz mržnje raste — u Engleskoj i Velsu zabeleženo je više od 115.000 slučajeva u godini do marta 2025. — a neke vlade uvode strože politike i kraće boravišne režime za tražioce azila. Stručnjaci i zagovornici ljudskih prava upozoravaju da popuštanje desnici može dovesti do još ekstremnijih mera i pozivaju na odgovorniju retoriku.
Antimigrantska Retorika Se Pojačava U Evropi: Desnica Raste, Acent Na Strože Mere
FILE - Protesters wave a Union Flag during a demonstration in Orpington near London, Friday, Aug. 22, 2025 as the dilemma of how to house asylum-seekers in Britain got more challenging for the government after a landmark court ruling this week motivated opponents to fight hotels used as accommodation. (AP Photo/Alberto Pezzali, File)(ASSOCIATED PRESS)
U proteklih godinu dana antimigrantska retorika i zahtevi za strožim merama prema migrantima ojačali su u Velikoj Britaniji i širom Evrope. Desničarske stranke beleže rast podrške u anketama, dok su i neke glavne političke snage počele da zauzimaju oštriji kurs po pitanju azila i trajnog boravka.
FILE - Reform UK leader Nigel Farage, front, and deputy leader Richard Tice attend a news conference on the economy and renewable energy, in London, Wednesday, Feb. 12, 2025. (AP Photo/Kin Cheung, File)(ASSOCIATED PRESS)
Porast političke polarizacije
Desničarske formacije kao što su Reform UK, Alternative für Deutschland (AFD) i francuski Rassemblement National nalaze se visoko u javnim anketama i povremeno postavljaju teme koje su ranije smatrane marginalnim. Istovremeno, retorika iz SAD — uključujući komentare predsednika Donalda Trumpa koji je somalijske imigrante nazvao „smećem“ — dodatno ohrabruje oštrije tonove kod evropskih desničarskih lidera.
FILE - People demonstrate during the Tommy Robinson-led Unite the Kingdom march and rally, in London, Saturday Sept. 13, 2025. (AP Photo/Joanna Chan, File)(ASSOCIATED PRESS)
Kieran Connell, predavač britanske istorije na Queen’s University Belfast, primećuje: „Ono što se nekada smatralo krajnjom krajnjom desnicom sada je postalo centar političke debate.“
Uzroci i uticaji
Eksperti ističu da su razlozi za porast antimidigrantskih stavova višestruki: usporeni ekonomski rast nakon krize 2008., pojavljivanje karizmatičnih nacionalističkih lidera i polarizujući efekat društvenih mreža, koje često promovišu podeljeni sadržaj. Bobby Duffy iz King’s College London upozorava na „zastrašujući porast osećaja nacionalne podele i propadanja“, koji birače gura ka ekstremima.
FILE - Stickers are offered at the re-founding of the AfD youth organization in Giessen, Germany, early Saturday, Nov. 29, 2025. (AP Photo/Martin Meissner, File)(ASSOCIATED PRESS)
Konkretnе posledicе
U Velikoj Britaniji raste broj zločina iz mržnje: policija u Engleskoj i Velsu zabeležila je više od 115.000 takvih incidenata u godini do marta 2025, što je porast od 2% u odnosu na prethodnih 12 meseci. U julu 2024. metu su izbijali antiimigrantski i antiislamski protesti nakon ubistva tri devojke na plesnoj radionici — incident koji je dodatno podgrejan onlajn dezinformacijama koje su pogrešno identifikovale napadača.
FILE - The leader of France's National Rally (RN) Jordan Bardella arrives as he attends at the French far-right party national rally near the parliament in support of Marine Le Pen in Paris, Sunday, April 6, 2025. (AP Photo/Michel Euler, File)(ASSOCIATED PRESS)
Političke pozicije su postale konkretnije: Reform UK obećava da bi, u slučaju dolaska na vlast, oduzela status stalnog boravka nekim grupama, a deo konzervativaca traži strože sankcije za građane sa dvostrukim državljanstvom koji počine krivična dela. Neke zemlje, poput Danske, uvele su kratkoročne dozvole boravka za tražioce azila — što je dovelo do pada broja zahteva, ali i kritika iz redova zagovornika ljudskih prava.
Jezik politike i javna odgovornost
Centrističke i mainstream partije su pod pritiskom da „outflankuju“ desnicu, pa je primećen i pomak u retorici. Primeri uključuju izjavу britanskog premijera Keira Starmera koji je upozorio na rizik da Britanija postane „ostrvo stranaca“, za šta se kasnije izvinio, i kritike upućene nemačkom kancelaru Friedrichu Merzu zbog izjava o „Stadtbild“.
Michael O’Flaherty, komesar Saveta Evrope za ljudska prava, upozorava: „Za svaki centimetar popuštanja, tražiće se još jedan centimetar.“
Gde se nalazi izlaz?
Dok mnogi političari osuđuju teorije poput „velike zamene“, civilno društvo i organizacije za ljudska prava pozivaju na smireniju, odgovorniju retoriku i politiku koja balansira kontrolu granica i zaštitu osnovnih prava. Stručnjaci naglašavaju da rešenja zahtevaju ekonomske, socijalne i komunikacione mere — a ne samo strože zakone.
Zaključak: Tema migracija ostaje centralna i osetljiva u evropskoj politici. Pitanja bezbednosti, identiteta i integracije i dalje oblikuju javni diskurs, dok će ton i sadržaj političkih poruka verovatno određivati i tempo daljih promena.
Izveštaj AP-a uz doprinose dopisnika iz Haga, Pariza, Madrida, Brisela i Berlina.
Pomozite nam da budemo bolji.
