Južna Afrika Deportovala Sedmoro Kenijaca Zbog Učešća u Kontroverznom Programu Preseljenja Afrikanera

Južnoafričke vlasti uhapsile su i naložile deportaciju sedmoro državljana Kenije koji su, kako navode zvaničnici, ilegalno radili u centru za obradu zahteva u okviru spornog američkog programa preseljenja namenjenog belim Afrikanerima.

Hapšenja su izvršena u utorak u Džohanesburgu nakon obaveštajnih izveštaja da su osumnjičeni ušli u zemlju na turističke vize i preuzeli radna mesta za koja je ranije odbijena odobrenja za radne vize od strane Ministarstva unutrašnjih poslova.

Zvanične mere: Sedmoro privedenih biće deportovano i biće im zabranjen ponovni ulazak u Južnu Afriku na pet godina, saopštilo je Ministarstvo. Vlada navodi da prisustvo stranih zvaničnika koji koordiniraju sa nedokumentovanim radnicima „postavlja ozbiljna pitanja o namerama i diplomatskom protokolu”.

Diplomatski spor: Incident je izazvao novi diplomatski trzaj između Pretorije i Vašingtona. Američki State Department izjavio je za CNN da je „mešanje u naše operacije azila neprihvatljivo” i da će tražiti hitno pojašnjenje.

CNN je izvestio da su tokom racije kratko zadržana dva američka državna službenika, dok je južnoafrička vlada navela da nijedan američki zvaničnik nije zvanično uhapšen. Kenijci su prema navodima radili u centrima koje vode grupa Amerikaners i organizacija RSC Africa (partner Church World Service), koje obrađuju zahteve za Trumpov program.

O programu i političkom kontekstu

Program je pokrenut u februaru izvršnom uredbom predsednika Donalda Trumpa pod nazivom „Addressing Egregious Actions Of The Republic Of South Africa”, kojom je prekinuta savezna pomoć i prioritet su dobili Afrikaneri za koje Trump tvrdi da su žrtve državnog ili rasnog progonstva. U septembru je izvršena redukcija plafona za izbeglice na istorijski nizak broj od 7.500 za 2026. godinu, pri čemu su većina kvota namenjene belim Južnoafrikanima.

Ovaj potez izazvao je snažne kritike i dodatno zaoštrio odnose između SAD i Južne Afrike tokom 2025. godine. Južnoafrička vlada i nezavisni stručnjaci odbacuju tvrdnje o sistemskom progonu belih građana. Ministar spoljnih poslova Ronald Lamola istakao je da ne postoje podaci koji podržavaju tvrdnje o progonu i naveo da su Afrikaneri među ekonomski najprivilegovanijim grupama u zemlji.

Velike afrikanerske organizacije poput AfriForum-a i Solidarity Movement-a takođe su odbile ponudu američkog programa, navodeći da iseljavanje ne odgovara njihovim interesima i da bi ugrozilo kulturni kontinuitet zajednica. Enklava Orania poručila je: „Afrikaneri ne žele da budu izbeglice. Volimo i posvećeni smo svojoj otadžbini.”

Dezinformacije i dalji razvoj situacije

U nekoliko navrata administracija SAD danas iznosila je dokaze koji su kasnije opovrgnuti ili su se pokazali kao prikazani izvan konteksta (npr. snimci iz Demokratske Republike Kongo). Tokom godine odnosi su dodatno zahladili: SAD su proterale južnoafričkog ambasadora, američka delegacija bojkotovala je G20 u Džohanesburgu, a Južna Afrika je potom isključena iz G20 događaja u Majamiju 2026. što je Pretorija nazvala „uvređivanjem multilaterizma”.

Južnoafričko Ministarstvo međunarodnih poslova i saradnje saopštilo je da je pokrenulo formalne konsultacije i sa SAD i sa Kenijom kako bi razjasnilo okolnosti hapšenja i angažovanja stranih državljana pri obradi zahteva za preseljenje.

Citati: „Mešanje u naše operacije azila je neprihvatljivo,” rekla je američka strana. „Ne postoje podaci koji potvrđuju tvrđenja o progonu belaca,” izjavio je ministar Ronald Lamola.

Situacija ostaje dinamična: očekuju se dalji diplomatski kontakti, moguće dodatne istrage o radu centara za obradu zahteva i pravni postupci u vezi sa zloupotrebom viza i angažovanjem nedokumentovanih radnika.