ALMA je snimila najdetaljnije 3D prikaze mlaza iz binarnog sistema SVS 13 u refleksionoj maglini NGC 1333, oko 1.000 svetlosnih godina udaljenoj u sazvežđu Persej. U snimcima su identifikovana preko 400 ultratanjih, lukom oblikovanih molekularnih prstenova koji služe kao "godovi" prethodnih erupcija. Najmlađi prsten povezuje se sa izbijanjem iz ranih 1990-ih, čime je data prva direktna potvrda teorije o periodičnim akrecijama i eksplozivnim izlivima materije tokom rasta mladih zvezda.
ALMA otkriva 400 ultratanjih prstenova u maglini NGC 1333 — nova metoda čitanja istorije formiranja zvezda
Composite image of the star-forming region NGC 1333 obtained by combining data from the 8.2 m Subaru Telescope and the Digitized Sky Survey. | Credit: NAOJ, NOAO/AURA/NSF, Robert Gendler, Roberto Colombari
Ako ove zime izađete napolje posle mraka i pogledate ka jugoistoku, videćete poznate zvezdane nizove kao što su Pojas Oriona i sjajne zvezde Betelgez i Sirius. Iznad njih, u mirnijem sazvežđu Persej, nalazi se region koji golim okom ne možete da uočite, ali koji obiluje burnim rođenjima novih zvezda.
U unutrašnjosti Perseus Molecular Cloud leži refleksiona maglina NGC 1333, često nazivana „Embrio maglina“, jer sadrži veliki broj mladih, toplih zvezda koje osvetljavaju obližnji oblak gasa i prašine. Jedan od najzanimljivijih objekata u tom regionu je binarni zvezdani sistem SVS 13, poznat po snažnim mlazevima materije koje iskaču iz okolnih mladih zvezda.
Novi trodimenzionalni snimci i otkriće
16. decembra 2025. objavljeni su najdetaljniji 3D snimci mlaza koji potiče iz mladog zvezdanog objekta u sistemu SVS 13, snimljeni pomoću radio-teleskopske mreže ALMA u Čileu. Analiza visokorezolutnih podataka otkrila je više od 400 ultratanjih, lukom oblikovanih molekularnih prstenova u strukturi mlaza.
An artist's impression of GRB 250702B, a bright white orb with rays of light coming out among a white and pink cloud surrounded by the blackness of space.
Svaki od tih prstenova funkcioniše poput godova drveta: predstavlja posledice pojedinačnih energičnih izbijanja (erupcija) iz mladog zvezdanog objekta tokom njegovog ranog razvoja. Time je po prvi put eksplicitno povezano pojedinačno posmatrano izbijanje zvezde sa promenom brzine njenog mlaza.
Značaj i tumačenje
Najmlađi prsten u sistemu odgovara erupciji zabeleženoj početkom 1990-ih, što istraživačima omogućava direktno poređenje posmatranog događaja sa promenom u kinetici mlaza. To pruža snažnu podršku dugogodišnjim teorijama prema kojima mlade zvezde povremeno dobijaju veće količine gasa sa okolnog diska (akrecija), a zatim to višak energije izbacuju kroz impulzivne mlazeve.
"Ovi snimci nam daju potpuno novi način čitanja istorije jedne mlade zvezde," rekao je koautor studije prof. Gary Fuller sa Univerziteta u Mančesteru. "Svaka grupa prstenova efektivno predstavlja vremensku oznaku prošle erupcije."
Rad je objavljen u časopisu Nature Astronomy i predstavlja prvu direktnu opservacionu potvrdu dugoročne teorije o periodičnim izlivima materije kod mladih zvezda. Otkrivene prstenaste strukture otvaraju novu, moćnu metodu za rekonstrukciju istorije akrecije i izbacivanja materije kod zvezda u nastajanju, što ima implikacije i za razumevanje nastanka planetnih sistema oko tih zvezda.
Za dodatne impresivne svemirske fotografije možete pogledati arhivu Space Photo of the Week.
Pomozite nam da budemo bolji.
