„Stani i sve ponovo proveri“: Otkriveno 26 novih bakterijskih vrsta u NASA čistionicama — testovi u simulaciji Marsa od 2026.

Čak i najsterilnije prostorije na Zemlji — NASA‑ine čistionice za sastavljanje svemirskih letelica — nisu potpuno bez života. Novi rezultati pokazuju da neke bakterije uspevaju da opstanu uprkos intenzivnim merama čišćenja, što ima direktne implikacije na planetarnu zaštitu i rizik od kontaminacije drugih svetova.

U uzorcima prikupljenim tokom sklapanja landera Phoenix 2007. na Kennedy Space Centeru, istraživači su identifikovali 26 ranije nepoznatih bakterijskih vrsta. Tim je sačuvao ukupno 215 bakterijskih izolata prikupljenih sa podova čistionica u više navrata — pre dolaska letelice (april 2007), tokom sklapanja i testiranja (jun) i nakon premještanja letelice na lansirnu rampu (avgust).

„Bilo je to pravi trenutak da 'stani i sve ponovo proveriš'“, rekao je koautor studije Alexandre Rosado (King Abdullah University of Science and Technology). Iako su ove vrste relativno retke, zabeležene su tokom dužeg vremenskog perioda i u više čistionica.

Analiza genoma otkrila je da mnoge od ovih bakterija nose gene koji mogu doprineti njihovoj otpornosti: mehanizme za popravku DNK, sposobnost formiranja lepljivih biofilmova, otpornost na agresivna sredstva za čišćenje i sposobnost da formiraju tvrde, dormantne spore. Zbog toga su ove vrste posebno važne kao test‑organizmi za verifikaciju procedura dekontaminacije i sistema detekcije koje koriste svemirske agencije.

Međutim, prisustvo genetskih preduslova za preživljavanje nije isto što i garancija opstanka u svemiru. Rosado upozorava da bi stvarni opstanak zavisio od niza ekstremnih faktora koje tim još nije testirao: izloženosti vakuumu, intenzivnoj svemirskoj radijaciji, dubokom smrzavanju i jakom UV zračenju na martovskoj površini.

The planetary simulation chamber at King Abdullah University of Science and Technology in Saudi Arabia. Scientists will soon use it to recreate Mars-like and space-like conditions and test how the newly discovered microbes survive and adapt. | Credit: Niketan Patel and Alexandre Rosado/King Abdullah University of Science and Technology

Planetarna simulaciona komora na KAUST‑u

Da bi proverili koliko su ove vrste zaista otporne, istraživači iz KAUST‑a prave planetarnu simulacionu komoru. Komora je u završnoj fazi montaže, a pilot‑eksperimenti su planirani za početak 2026. godine. Namenjena je da modeluje ključne stresove: nisku, ugljen‑dioksidom bogatu atmosferu i pritisak sličan martovskom, visoke doze radijacije i velike temperaturne oscilacije koje mikrobi mogu iskusiti tokom svemirskog leta ili na Marsu.

Nasa‑ine čistionice primenjuju stroge mere — filtriran vazduh, kontrolu vlažnosti, ponovljene hemijske tretmane i UV‑izlaganje — ali, kako Rosado kaže, to ne znači potpuni odsustvo života: ove nove vrste se javljaju u maloj meri, ali uporno.

Autori rada (koji je objavljen u maju u časopisu Microbiome) predlažu i koordinisano, dugoročno uzorkovanje više čistionica pomoću standardizovanih protokola, uz kontrolisane eksperimente koji kvantifikuju granice preživljavanja mikroba. Takav pristup pomoći će da se preciznije utvrdi koje karakteristike zaista ugrožavaju planetarnu zaštitu, ali i da se identifikuju moguće primene u biotehnologiji i astrobiologiji.

Ključni autori studije su Alexandre Rosado (KAUST) i Kasthuri Venkateswaran (NASA Jet Propulsion Laboratory). Uzorci iz 2007. ponovo su analizirani zahvaljujući velikom napretku u DNK sekvenciranju tokom poslednjih 17 godina, što je omogućilo preciznu identifikaciju vrsta i njihove genetske osobine.