Otkriven Dosad Nepoznati Jezik U Hetitskoj Prestoni Boğazköy‑Hattusha

U iskopinama na arheološkom lokalitetu Boğazköy‑Hattusha — nekadašnjoj prestonici Hetitskog carstva — istraživači su 2023. godine otkrili fragment glinene tablice koji sadrži recitaciju napismeno u jeziku koji do sada nije bio prepoznatljiv.

Lokalitet je izuzetno bogat: tokom više od jednog veka istraživanja otkriveno je oko 30.000 klinastih tablica koje beleže istoriju, pravne tekstove, mitove i rituale bronzanog doba. Zbog značaja nalaza, Hattusha je 1986. upisana na UNESCO‑vu listu svetske baštine.

Većina tablica pisana je hetitskim jezikom — najstarije potvrđene grane indoevropskih jezika u Anatoliji — ali među nalazima se nalaze i tekstovi na drugim lokalnim jezicima: luvijskom, palačkom i hatitskom.

„Hetiti su pokazivali izrazitu sklonost da beleže rituale na stranim jezicima,” kaže Daniel Schwemer, rukovodilac Katedre za studije Starog Bliskog istoka na Julius‑Maximilians‑Universität Würzburg.

U okviru jednog kultnog teksta sada je prepoznat pasus zabeležen na jeziku koji arheolozi i lingvisti nisu ranije registrovali. Hetitski komentari uz tekst ukazuju da je reč o idiomu koji potiče iz oblasti Kalašma, na severozapadnoj granici hetitske države (verovatno u blizini današnjeg Bolua ili Gerede).

Iako se konkretan sadržaj recitacije još ne može pouzdano prevesti, analiza ukazuje da novi zapis pripada anatolskoj grani indoevropskih jezika — istoj porodici kojoj pripadaju luvijski, palački i hetitski. To znači da, iako je oblik nepoznat, njegova struktura i leksički elementi ukazuju na indoevropske korene u okviru anatolskog podgrupa.

Geografski položaj Kalašme je blizu zapadne Anatolije, ali jezik pronađen na tablici pokazuje više sličnosti sa luvijskim varijetetima koji su bili rasprostranjeni u južnijim i jugoistočnim delovima carstva. Do sada je poznat samo mali fragment jezika Kalašma, ali arheolozi veruju da su dalje dokaze moguće pronaći među mnogobrojnim dosad nepročitanim ili loše očuvanim tablicama.

Zašto je otkriće važno?

Pronalazak novog jezika među ritualnim tekstovima otvara mogućnost boljeg razumevanja kulturnih i etničkih kontakata na granicama Hetitskog carstva, kao i dinamike jezičnih uticaja u bronzanom dobu. Svaki novi fragment doprinosi rekonstrukciji jezika i društvenih mreža drevne Anatolije.

Zaključak: Nalaz tablice iz Kalašme potvrđuje da Hattusha i dalje krije ključne informacije o jezicima i ritualima bronzanog doba — i da su dalja otkrića verovatno samo pitanje vremena.