Webb je, koristeći NIRISS Aperture Masking Interferometer, otkrio da ~87% infracrvenog zračenja u okolini supermasivne crne rupe u Galaksiji Circinus potiče iz najbližih delova oko rupe, dok <1% potiče iz prašnih izliva. Rezultati objavljeni u Nature Communications ukazuju da je glavni izvor svetla zagrejani prašak na unutrašnjoj strani torusa koji hrani crnu rupu, što menja ranije pretpostavke o poreklu emisije.
Webb Otkrio Izvor Infracrvenog Svetla Kod Supermasivne Crne Rupe u Circinus Galaksiji
NASA’s Hubble Space Telescope image shows a full view of the Circinus galaxy. The inset image, from the James Webb Space Telescope, is the sharpest image of the black hole's surroundings ever taken by the telescope.
Svemirski teleskop Džejms Veb (Webb) doneo je novu, oštriju sliku okoline supermasivne crne rupe u Galaksiji Circinus i promenio dosadašnje pretpostavke o poreklu infracrvenog zračenja iz te regije.
Rezultat posmatranja
Posmatranja izvedena u julu 2024. i martu 2025. upotrebom instrumenta NIRISS (Near-Infrared Imager and Slitless Spectrograph) sa Aperture Masking Interferometer režimom pokazala su da približno 87% infracrvenog zračenja toplog praška potiče iz najbližih delova oko centralne crne rupe, dok manje od 1% dolazi od vrućih prašnih izliva (outflows).
Šta to znači
Podaci, objavljeni 13. januara u časopisu Nature Communications, sugerišu da dominantan izvor infracrvenog svetla predstavlja zagrejani prašak na unutrašnjoj površini takozvanog torusa — prstenaste, „krofna“-oblikovane strukture koja okružuje akrecioni disk i hrani crnu rupu. Preostali deo emisije potiče iz toplog praška u matičnoj galaksiji, izvan neposrednog uticaja centralne crne rupe.
The illustration of the black hole in the Circinus galaxy shows how the black hole is brightest closest to the center, a finding from NASA’s James Webb Space Telescope. The beam shooting out represents a jet stream of energized material from the black hole.
„Većina infracrvene emisije dolazi iz kompaktne, prašnjave strukture koja hrani crnu rupu, a ne iz materijala koji odlazi u izlivima,“
navodi se u komentaru Evropske svemirske agencije (ESA), dok je glavni autor studije Enrique Lopez Rodriguez (Univerzitet Južne Karoline) objasnio da su modeli i posmatranja u saglasnosti sa scenarijem u kome je preferirani izvor zagrejani prašak u levku torusa.
Metod i značaj instrumenta NIRISS
NIRISS-ov Aperture Masking Interferometer omogućava veći kontrast i dvostruko veću oštrinu u odnosu na konvencionalne infracrvene snimke, što je omogućilo razlučivanje kompaktnih struktura u blizini veoma sjajnog izvora. Kako su istakli autori, ovo je prvi put da je visokokontrastni režim Webba upotrebljen za ekstragalaktički izvor.
Širi kontekst
Otkriće pruža test za modele aktivnih galaksija (AGN) i načina kako se energija i materija kreću u njihovim jezgrama. Iako je Circinus važan primer, autori upozoravaju da porodica aktivnih galaksija obuhvata širok spektar svojstava, pa su potrebna dodatna posmatranja drugih objekata da bi se izveli opšti zaključci.
The James Webb Space Telescope Mirror is seen during a media unveiling at NASA’s Goddard Space Flight Center at Greenbelt, Maryland November 2, 2016.REUTERS/Kevin Lamarque/File Photo
Drugo nedavno istraživanje, objavljeno u Nature Astronomy, pokazalo je da crne rupe ne samo da akumuliraju materiju već i izbacuju gas kroz fokusirane mlazove i moćne vetrove — proces koji može izgledati kao „energična borba“ između mlazova i X-zračnih vetrova.
Zaključak
Webbova poboljšana infracrvena osetljivost i visokokontrastni režimi otvaraju vrata detaljnijem proučavanju torusa i drugih prašnjavih struktura u blizini aktivnih jezgara galaksija. Ti podaci će pomoći u boljem razumevanju mehanizama rasta i povratne sprege supermasivnih crnih rupa.
Izvor: USA TODAY (adaptirano), podaci iz studije objavljene 13. januara u Nature Communications; dodatne informacije iz izveštaja ESA i NASA.
Pomozite nam da budemo bolji.
