Članak prikazuje kako su u drevnoj Mesopotamiji, pre oko 4.500 godina, rodno dvosmislene osobe kao assinnu i ša rēši imale važne religijske i političke uloge. Assinnu su služili boginji Ištar i vezivani su za rituale, magiju i isceljenje, dok su ša rēši bili bliski kraljevski dvorjani i vođeni bez brade koji su nadzirali ženske odaje i vodili vojne funkcije. Dokazi osporavaju ranije tvrdnje o masovnoj kastraciji ili isključivo seksualnim ulogama; njihova moć proistekla je iz društvenog priznanja rodne fluidnosti.
Rodna dvosmislenost kao izvor moći: Assinnu i ša rēši u drevnoj Mesopotamiji (pre 4.500 godina)
An eighth-century B.C. relief of a king and his chief ša rēši, from what is now Iraq. | Credit: Oriental Institute Museum, University of Chicago. OIM A7366. Daderot/Wikimedia Commons/Oriental Institute Museum, University of Chicago. OIM A7366
Članak istražuje kako su u drevnoj Mesopotamiji, pre oko 4.500 godina, rodno dvosmislene i rodno fluidne osobe imale istaknute religijske i političke uloge. Nasuprot savremenim pritiscima i stigmatizaciji koje trpe trans i rodno različite osobe, u nekim ranijim društvima takva različitost bila je društveno priznata i vrednovana.
Kontekst: Mesopotamija i društveni okvir
Mesopotamija obuhvata pretežno današnji Irak i delove Sirije, Turske i Irana — deo Plodnog Polumeseca između Eufrata i Tigrisa. Tokom milenijuma tu su se smenjivale velike kulturne grupe: Sumeri, a zatim semitski Akadci, Asirci i Vavilonci. Sumeri su uveli klinasto pismo (kuneiform), koji su kasnije koristile i druge grupe za akadske dijalekte.
This Neo-Assyrian (seventh century B.C.) clay tablet contains 48 lines of cuneiform; line 31 is an omen about assinnu. | Credit:The Trustees of the British Museum/Asset number 1197477001,CC BY-NC-SA
Assinnu — sveštenički pratioci boginje Ištar
Assinnu su bili kultni službenici posvećeni božici Ištar (sumerski Inana). Ištar je bila boginja ljubavi, seksualnosti, plodnosti i rata, ali i političke moći koja je legitimisala vladare. Održavanje njenog kulta smatralo se ključno za opstajanje zajednice.
Naziv assinnu potiče iz akadskog jezika i povezan je sa pojmovima kao što su „kao žena“, „muškarac-žena“, ali i „heroj“ ili „prvosveštenica“. Izvori sugerišu da je njihova rodna fluidnost pripisivana direktno Ištarinom daru. Jedna sumerska himna opisuje moći boginje:
The Warka Vase (3500–2900 B.C.) depicts a procession to Inanna, who stands at the doorway to her temple. | Credit:Wikimedia/Osama Shukir Muhammed Amin/The Iraq Museum, Baghdad. IM19606,CC BY-SA
"pretvoriti muškarca u ženu i ženu u muškarca; oblačiti žene u mušku odeću, muškarce u žensku; stavljati vretena u ruke muškarcima i davati oružje ženama."
Assinnu su obavljali ritualne dužnosti, brinuli o hramu i učestvovali u magijskim i isceliteljskim praksama. Inkantacije im pripisuju moć uklanjanja bolesti, a tekstovi ukazuju i na to da seksualni kontakti s njima mogli doneti praktične pogodnosti ili političku naklonost.
Ranija tumačenja evropskih istraživača ponekad su ih prikazivala kao "kultne seksualne radnike" ili „eunuke“. Međutim, nema jasnih dokaza da su redovno bili kastrirani; postojale su i žene s naslovom assinnu, a njihova uloga i položaj nadilaze jednostavne stereotipe.
This royal lion hunt relief from Nineveh (in modern-day Iraq) shows beardless courtiers in a royal chariot. | Credit:The Trustees of the British Museum/Asset number 431054001,CC BY-NC-SA
Ša rēši — dvorjani „jedan od glave“
Termin ša rēši (doslovno „jedan od glave“) označava najbliže kraljeve dvorjane. Iako ih ranije opisuju kao "eunuke", uloge i titula su specifične za mesopotamski kontekst. Ša rēši su često prikazivani bez brade — kontrast u odnosu na ša ziqnī („bradati“), koji su imali potomstvo. U mesopotamskoj simbolici brada označava muškost, pa nebradat prikaz ukazuje na namerno odstupanje od normi.
Njihove dužnosti su varirale: nadzor nad ženskim odajama u palati, stražarske i kočijaške funkcije, vođenje vojnih jedinica, pa čak i upravljanje osvojenim teritorijama. Postoje primeri ša rēši koji su, posle vojnih pobeda, dobili imanja i podigli sopstvene kamene natpise — jasno pokazatelj političke moći.
A stele of a ša rēši named Bēl-Harran-bēlī-ușur, from Tell Abta, west of Mosul, Iraq. | Credit:Osama Shukir Muhammed Amin/Wikimedia/Ancient Orient Museum,CC BY-SA
Tekstualni i vizuelni izvori opisuju ih kao neplodne u određenim formulacijama inkantacija, ali ponovo — nema univerzalne potvrde o fizičkoj kastraciji. Njihova društvena uloga bila je moguć zahvaljujući sposobnosti da „prelaze“ granice rodnih i društvenih uloga.
Zašto je to važno danas?
Interpretacija assinnu i ša rēši podseća nas da su pojmovi roda i moći varirali kroz istoriju. U Mesopotamiji je rodna fluidnost bila povezana s ritualnom, medicinskom i političkom autoritetom — ne nužno stigmatizacijom. Današnja debata o poštovanju i pravima trans i rodno različitih osoba može se sagledavati i kroz kontinuitet istorijskih primera društvenog priznanja i uloge.
Zaključak
Arheološki i tekstualni izvori pokazuju da su assinnu i ša rēši držali stvarnu moć u drevnoj Mesopotamiji zahvaljujući društvenom priznanju njihove rodne dvosmislenosti. Rani stereotipi o kastraciji ili isključivo seksualnim ulogama ne objašnjavaju složenost njihovih položaja. Ove istorijske lekcije doprinose razumevanju kako su različiti kulturološki okviri oblikovali uloge roda i autoriteta.
Tekst je uređena i prilagođena verzija članka iz The Conversation pod Creative Commons licencom.
Pomozite nam da budemo bolji.
