Naučnici su počeli koristiti dronove opremljene Petrijevim posudama za prikupljanje izdisaja kitova i testiranje na patogene bez fizičkog kontakta. U decembru 2025. prvi put je potvrđeno prisustvo cetacean morbillivirusa kod kitova u Arktiku, dok su Brucella i H5N1 izostali. Herpesvirus je otkriven kod grbavih kitova pored Norveške, Islanda i Kabo Verdea. Metoda omogućava ranu detekciju bolesti i bolje planiranje zaštitnih mera u uslovima klimatskih promena.
Dronovi Otkrivaju Smrtonosne Viruse Kod Kitova — Neinvazivno Praćenje Zdravlja Morskih Sisara
Eye of humpback whale very close© Stepan Artemyev/Shutterstock.com
Naučnici su razvili neinvazivnu i efikasnu metodu za testiranje kitova na patogene: dronove opremljene Petrijevim posudama koji sakupljaju kapljice iz izdisaja (blow) iznad njuški kitova. Ova tehnika omogućava praćenje zdravstvenog stanja živih jedinki bez dartovanja ili uzimanja rana, što smanjuje stres i rizik za životinje.
Kako funkcioniše metoda
Istraživači su pilota dronova usmeravali pomoću uživo prenosa slike da bi snimili trenutak kada kit izdiše kroz blowhole. Petrijeve posude na dronovima skupljaju mikrokapljice iz prskanja, koje se zatim laboratorijski analiziraju na prisustvo virusa, bakterija i drugih patogena.
By using drones, scientists can test whales for deadly pathogens without causing stress to the animals.©Aqqa Rosing-Asvid – Visit Greenland, CC BY 2.0 –Original/License(Aqqa Rosing-Asvid - Visit Greenland, CC BY 2.0 )
Koje vrste i koji patogeni su testirani
U studiji objavljenoj u decembru 2025. uzorkovani su grbavi kit (Megaptera novaeangliae), spermati kit (Physeter macrocephalus), finski kit (Balaenoptera physalus) i dugoperajni pilot kit (Globicephala melas). Testovi su obuhvatili nekoliko patogena: cetacean morbillivirus, herpesvirus, bakteriju Brucella i ptičji influensa virus H5N1.
Glavni nalazi
Najvažniji nalaz je prvi potvrđeni slučaj cirkulacije cetacean morbillivirusa u kitova u Arktiku. To je zabrinjavajuće jer je morbillivirus visoko zarazan i često fatalan, napadajući imuni, respiratorni i nervni sistem. Herpesvirus je otkriven kod grbavih kitova uz obale Norveške, Islanda i Kabo Verdea. Brucella i H5N1 nisu detektovani u uzorcima prikupljenim tokom ove studije.
Humpback whales migrate north to cooler waters during the summer.©Paul S. Wolf/Shutterstock.com(Paul S. Wolf/Shutterstock.com)
Coautor Terry Dawson izjavio je da je „dronsko uzorkovanje izdisaja prava revolucija – omogućava nam praćenje patogena kod živih kitova bez stresa i povreda, što je ključno u brzo menjajućim arktičkim ekosistemima.“
Vodeća autorka Helena Costa za NPR je opisala operativne izazove: pilotiranje drona u pravom trenutku zahteva veliku koordinaciju i često je „haotično“ na palubi broda, ali rezultati pokazuju da metoda dobro funkcioniše.
Zašto je ovo važno
Neinvazivno praćenje omogućava raniju detekciju izbijanja bolesti i praćenje njihove širenja, posebno dok klimatske promene remete uobičajene migracione obrasce kitova. Kako neke vrste šire areale prema severu, postoji rizik da patogeni dopru u nove populacije i oblasti. Podaci dobijeni dronovima mogu pomoći u donošenju zaštitnih mera, npr. privremenim prilagođavanjem plovnih puteva kako bi se smanjio stres i kontakt sa bolesnim jedinkama, kao i u proceni potencijalnih rizika po ljude.
Ograničenja i naredni koraci
Iako trenutno ne postoje efikasni tretmani za većinu zaraznih bolesti kod kitova, dugoročno praćenje je ključno za razumevanje širenja infekcija i uticaja višestrukih stresora (kao što su povećana temperatura mora, zagađenje i brodski saobraćaj) na zdravlje populacija. Autori naglašavaju potrebu za kontinuiranim uzorkovanjem i širenjem monitoring programa kako bi se bolje procenio rizik i oblikovale mere zaštite.
Zaključak: Dronovi s Petrijevim posudama predstavljaju značajan napredak u neinvazivnom praćenju zdravlja kitova i već su otkrili ranjive tačke u arktičkim populacijama koje zahtevaju dalju pažnju i brzo delovanje.
Pomozite nam da budemo bolji.
