Advokatica Mahnoor Omer i kolega su podneli tužbu protiv vlade Pakistana tražeći ukidanje poreza na menstrualne proizvode (18% na domaće uloške i 25% carine na uvoz). Tužba tvrdi da kombinovani nameti povećavaju cenu do oko 40%, pogoršavaju menstrualno siromaštvo i ugrožavaju pravo žena na zdravlje i obrazovanje. Sud je naložio vladi da odgovori, a slučaj je izazvao širu javnu debatu o destigmatizaciji i zakonodavnim promenama.
Advokatica Tuži Pakistansku Vladu Zbog "Poreza Na Menstruaciju": Pokret Protiv Tabua I Za Pristup Higijenskim Proizvodima
A teacher talks to students during a sex education class in Sindh province, Pakistan. Two young lawyers have brought a court case they hope will break reproductive health taboos in the country. - Akhtar Soomro/Reuters
Mahnoor Omer, 25-godišnja advokatica iz Islamabada, zajedno sa kolegom Ahsanom Jehangir Khanom (29), pokrenula je pravni postupak protiv vlade Pakistana tražeći ukidanje poreza na menstrualne proizvode i njihovo svrstavanje u osnovne potrepštine, umesto u luksuznu robu.
Mahnoor Omer (left) and Ahsan Jehangir Khan (right) are behind a legal case calling on Pakistan's government to remove tax on menstrual products and spotlight period poverty in the region. - Nouman Raees/Ahsan Jehangir Khan
Šta zahteva tužba
U pravnoj peticiji se navodi da Sales Tax Act iz 1990. nameće 18% poreza na domaće higijenske uloške i 25% carine na uvezene proizvode. Zbog dodatnih lokalnih taksi, prema UNICEF‑u, žene često plaćaju do oko 40% više za menstrualne proizvode, što onemogućava najugroženijima pristup osnovnoj higijeni.
A woman makes a sanitary pad with a sewing machine in Chitral, northern Pakistan. Just 12% of women in Pakistan use commercial sanitary products, according to UNICEF. - Aamir Qureshi/AFP/Getty Images
Socijalne i zdravstvene posledice
"Sa ovakvim porezom, svaki dan se oseti cena nepravde koju trpi polovina stanovništva,"
rekao je Omer. Aktivistkinje i medicinski radnici ističu da društveni tabui i manjak seksualno‑reproduktivnog obrazovanja dodatno pogoršavaju menstrualno siromaštvo, utiču na školovanje i zdravlje devojčica i žena, i podstiču diskriminaciju.
Bushra Mahnoor (center) a reproductive rights activist in Pakistan, says she had to navigate “a lot of shame” when she started her period due to the social stigma around mensuration. - Bushra Mahnoor
Prema UNICEF‑u, samo oko 12% žena u Pakistanu koristi komercijalne higijenske uloške; mnoge koriste improvizovane materijale ili produžavaju upotrebu zbog troškova. Jedna od pet devojčica propušta časove zbog menstruacije, navodi UNICEF u izveštaju iz 2024. godine.
Condoms are shown during a safe sex education class in Swabi district, western Pakistan. One women's rights activist called for greater access to sexual health education. - John Moore/Getty Images
Ekonomija i klimatski faktori
Istovremeno, do sredine 2025. gotovo 45% stanovništva živelo je ispod Svetske banke granice za donju srednju klasu (≈ $4,20 dnevno). Podaci iz 2025. pokazuju da osnovne namirnice ozbiljno opterećuju kućne budžete (npr. tucet jaja ~363 PKR, kilogram brašna ~2.186 PKR), dok pakovanje od 10 ulošaka košta u proseku 400–485 PKR (~$1,43–$1,73).
Volunteers pack sanitary pads for women displaced by flooding, in Lahore, on August 31, 2022. Seasonal flash floods worsened by the climate crisis have exacerbated period poverty. - Arif Ali/AFP/Getty Images
Sezonske poplave, pojačane klimatskim promenama, dodatno pogoršavaju pristup sigurnim i čistim higijenskim uslovima u kampovima za raseljena lica, što povećava rizik od infekcija i narušava privatnost i bezbednost žena.
Women and girls queue near a mobile health unit at a flood relief camp in Punjab province, on August 31. Climate crisis-induced flash floods in Pakistan have exacerbated period poverty. - Aamir Qureshi/AFP/Getty Images
Pravni tok i društveni odjek
Sud u Islamabadu je naložio vladi da "pravovremeno odgovori" na argumente podnosioca tužbe kako bi postupak mogao da napreduje (ročište je održano krajem novembra). Omer i Khan kažu da njihov predmet nastoje da pretvore u širi pokret za destigmatizaciju menstruacije i unapređenje reproduktivnih prava kroz zakonodavne reforme i javno zagovaranje.
Medicinski stručnjaci poput dr Azre Ahsan iz Karačija upozoravaju da nedostatak edukacije o pubertetu i menstruaciji dovodi do straha i pogrešnih verovanja među mladima. Aktivistkinja Bushra Mahnoor iz Attocka opisuje lična iskustva i praktične teškoće: pranje krpa u zagađenoj vodi, improvizovane zamene i izloženost rizicima u izbegličkim kampovima.
Ovaj slučaj, iako se vodi u Pakistanu, ima širu simboliku: u regionu su slične inicijative dovele do smanjenja ili ukidanja poreza na menstrualne proizvode (npr. Indija, Nepal), što je podstaklo pravnike i aktiviste da i u Pakistanu traže promene.
Napomena: CNN je izvestio o slučaju; tražen je i komentar pakistanskog Ministarstva zdravlja, koji do objave nije stigao.
Pomozite nam da budemo bolji.
