Dekodiranje Lepidoptera: Kako Project Psyche Sekvencira Više Od 11.000 Genoma Da Spasi Moljce I Leptire

Project Psyche je međunarodna inicijativa koja ima ambiciozan cilj: sekvencirati genetske karte više od 11.000 vrsta moljaca i leptira iz reda Lepidoptera u Evropi kako bi pomogla očuvanju biodiverziteta i bolje razumela promene u ekosistemima.

Butterflies and moths across Europe are having genomes sequenced by Project Psyche.©Rene Bechard/Shutterstock.com(Rene Bechard/Shutterstock.com)

Šta je Project Psyche?

Project Psyche okuplja naučnike, amaterske lepidopterologe i lokalne zajednice radi prikupljanja uzoraka i sekvenciranja genoma. Prema najnovijoj beloj knjizi u časopisu Trends in Ecology & Evolution, do sada je u Ujedinjenom Kraljevstvu sekvencirano oko 1.000 vrsta — što pokriva gotovo sve leptire i moljce te zemlje — a krajnji cilj za Evropu je obraditi približno 11.665 vrsta.

The order Lepidoptera includes over 180,000 species, including swallowtail butterflies.©J.J. Gouin/Shutterstock.com(J.J. Gouin/Shutterstock.com)

Zašto je to važno?

Red Lepidoptera obuhvata preko 180.000 opisanih vrsta širom sveta i predstavlja jednu desetinu svih poznatih insekata. Sekvenciranje genoma omogućava naučnicima da razumeju evolucione veze, genetsku raznolikost, otpornost na bolesti i sposobnost prilagođavanja na promene u okruženju. Takvi podaci su ključni za planiranje ciljanih mera zaštite i restoracije staništa.

The race is on to sequence the genomes of Lepidoptera, given the decrease in flying insect populations in Europe over the last five years.©Stephan Morris/Shutterstock.com(Stephan Morris/Shutterstock.com)

Hitnost: pad letećih insekata

Alarmantni podaci iz Evrope ukazuju da su populacije letećih insekata u opadanju — najnovije procene govore o padu od oko 65% od 2021. godine. Lepidoptera često služe kao indikatorske vrste: promene u njihovim populacijama ukazuju na šire probleme kao što su gubitak staništa, upotreba pesticida, klimatske promene i svetlosno zagađenje.

Butterflies and moths are indicator species, which speak to the health of their habitats and the environment at large.©Stergios Vasilis/Shutterstock.com(Stergios Vasilis/Shutterstock.com)

Kako genomsko sekvenciranje pomaže

• Otkrivanje redosleda DNK omogućava praćenje genetske raznolikosti i identifikaciju ugroženih populacija.
• Poređenja živih i izumrlih genoma pomažu da se razumeju dugoročne evolucione promene (stotinama miliona godina adaptacija) i reakcije na ranije ekološke krize.
• Genomski podaci mogu pomoći u odlučivanju o mogućoj reintrodukciji vrsta i proceni da li su staništa i dalje pogodni za to.

Koji su glavni uzroci pada populacija?

Među ključnim faktorima navode se:

Moths and butterflies in the order Lepidoptera, such as the monarch butterfly, are having their genome sequencing compared to those that have gone extinct in the order.©KARI K/Shutterstock.com(KARI K/Shutterstock.com)

Gubitak staništa, upotreba pesticida, klimatske promene i svetlosno zagađenje.

Šta dalje?

Project Psyche ne prikuplja podatke samo radi arhiviranja — cilj je upotrebiti genomske informacije za konkretne planove očuvanja: zaštitu ključnih staništa, smanjenje štetnog dejstva pesticida i razvoj lokalnih strategija za prilagođavanje klimatskim promenama. Učešće građana i amatera ubrzava prikupljanje uzoraka i širi svest o značaju moljaca i leptira za zdravlje ekosistema.

Project Psyche hopes that genome sequencing will shed light on what caused moths and butterflies to go extinct in the past, to keep that from happening to those in the order Lepidoptera in the future.©Eli Freidus Photography/Shutterstock.com(Eli Freidus Photography/Shutterstock.com)

Zaključak: Sekvenciranje genoma Lepidoptera u Evropi predstavlja snažan alat za zaštitu biodiverziteta i praćenje zdravlja ekosistema — i što brže napreduje, veće su šanse da se spasu vrste koje su na ivici opstanka.