Sir Keir Starmer je posetom Pekingu pokušao da obnovi trgovinske veze s Kinom, ali je prethodno odobrio veliku kinesku ambasadu u Londonu što je, prema kritikama, smanjilo njegovu pregovaračku moć. Nedugo nakon njegove posete, Džimi Lai je osuđen na 20 godina zatvora po Zakonu o nacionalnoj bezbednosti — najstroža kazna do sada. Presuda i gašenje Apple Dailyja simbolizuju eroziju medijskih sloboda u Hongkongu, dok aktivisti pozivaju na koordinisani međunarodni pritisak i ciljane sankcije.
Starmerova poseta Pekingu i posledice za Hongkong: Džimi Lai osuđen na 20 godina
Sir Keir Starmer went to China to rebuild the relationship - he returned with little to show
Pre dve nedelje sir Keir Starmer je kročio na crveni tepih u Pekingu, dočekan buketom i delegacijom od više od 50 poslovnih lidera — prva zvanična poseta britanskog premijera Kini u osam godina, usmerena na obnavljanje trgovinskih i investicionih veza.
Even before he left the UK Sir Keir Starmer’s trip to China was criticised, criticism that only increased once he returned - Getty Images/Carl Court
Iako je Starmer najavio da će tokom razgovora otvoriti i pitanja ljudskih prava, već pre puta je napravio ključan ustupak: odobrio je izgradnju velike kineske ambasade u Londonu, što su kritičari ocenili kao smanjenje pregovaračke snage prema Pekingu.
Jimmy Lai, a media mogul and democracy activist turned political prisoner in Hong Kong, was recently jailed for 20 years - AFP/Anthony Wallace
Brza kazna nakon posete: Otprilike nedelju dana po povratku premijera, hongkonški sud je Džimija Laija, britanskog državljanina i osnivača zatvorenog lista Apple Daily, osudio na 20 godina zatvora po optužbama po Zakonu o nacionalnoj bezbednosti — najstroža kazna izrečena do sada.
In August 2020, Mr Lai was arrested and the offices of his newspaper, Apple Daily, raided - AFP/Vernon Yuen
Zašto je presuda važna
Presuda Laiju označava kulminaciju višegodišnje kampanje pritisaka protiv pro-demokratskih medija i disidenata u Hongkongu: racije na redakcije, zamrzavanje sredstava, hapšenja urednika i, konačno, gašenje Apple Dailyja 2021. pod pritiskom finansijskih i pravnih sankcija.
Mr Lai, seen here wearing goggles, had long warned of encroaching Chinese power in the former British colony - Vincent Yu/AP
"Poseta je bila šokantna i nije donela nikakvu korist", rekao je Tim Law, bivši britanski odbrambeni ataše u Pekingu.
Za kritičare, odlazak premijera u Peking bez jasnih uslova za oslobađanje Laija bio je previd koji je Pekingu omogućio da nastavi represiju bez bojazni od značajnijih posledica.
Beijing has been slowly but surely increasing the number of repressive measures in Hong Kong - Yat Yeung/Getty Images
Hronologija pritisaka
U avgustu 2020. policija je u velikoj raciji upala u redakciju Apple Dailyja. Tokom narednih godina usledile su dodatne racije i hapšenja vodećih urednika, zamrzavanje imovine u iznosu od oko HK$18 miliona i, krajem juna 2021, prinudno gašenje lista.
Mr Lai has been drawig pictures of Christ while is his cell
Laijevi postupci prema optužbama za „koluziju sa stranim silama“ i „podsticanje na pobunu“ vođeni su delom iza zatvorenih vrata, bez porote, s prijavama koje su tužioci vezivali za više od 100 tekstova Apple Dailyja. Tokom suđenja su zabeleženi prigovori na nepravilnosti i kršenja prava na pravično suđenje.
Hong Kong protesters with umbrellas to protect themselves from tear gas - Reuters/Thomas Peter
Uticaj na društvo i međunarodnu reakciju
Represija u Hongkongu ozbiljno je narušila poverenje u princip "jedna zemlja, dva sistema" i pokrenula talas zabrinutosti među građanima, aktivistima i stranim vladama. Aktivisti i organizacije za ljudska prava pozivaju Britaniju, SAD i druge saveznike da koordinišu ciljane sankcije, zahtevaju konzularni pristup za britanske državljane i pritisnu za medicinsku negu zatvorenih disidenata.
Dok neki zagovaraju preispitivanje ekonomskih odnosa s Kinom i ograničenje poslovanja koje se smatra "krvavim novcem", drugi upozoravaju da je Peking spreman na dugoročnu strategiju i "transnacionalnu represiju" kako bi ugušio opoziciju, čak i izvan kineskih granica.
Zaključak
Starmerova poseta Pekingu pokrenula je pitanja o ravnoteži ekonomskih interesa i principa ljudskih prava u spoljnoj politici. Presuda Džimiju Laiju pojačava očekivanja da će zapadne vlade morati da usaglase strategije — kombinujući diplomatski pritisak, ciljanje odgovornih lica sankcijama i zaštitu prava ugroženih pojedinaca — ukoliko žele da stvarno utiču na ponašanje Pekinga.
Pomozite nam da budemo bolji.
