Sažetak: Dendrokronologija je datovala drveni sarkofag iz Bagicza na oko 120. godine n.e., čime je razrešila neslaganja sa ranijim radiokarbonskim datiranjem zuba. Sarkofag i grobni prilozi odgovaraju Wielbark kulturi povezanoj sa Gotima, dok je radiokarbonska anomalija verovatno posledica morske komponente u ishrani. Planirane su nove DNK analize koje bi mogle rasvetliti poreklo i status pokojnice.
Kako su arheolozi razrešili misteriju „Princeze iz Bagicza“ — sarkofag datovan na oko 120. godine n.e.
The log coffin on display with an illustration of the Roman-era "princess" who was originally interred in it. | Credit: © 2026 Chmiel-Chrzanowska et al., Archaeometry
Dugogodišnja dilema o datovanju žene poznate kao „Princeza iz Bagicza“, čiji je drveni sarkofag pronađen krajem 19. veka, konačno je razjašnjena zahvaljujući dendrokronologiji. Nova analiza ukazuje da je sarkofag napravljen oko 120. godine n.e., što usklađuje arheološke nalaze i predmetni inventar.
Otkrivanje i izuzetan sarkofag
Drveni sarkofag je pronađen 1899. godine u selu Bagicz na severozapadu Poljske, nakon što je ispao sa erodiranog litica. Zbog jedinstvenog načina sahranjivanja i dobro sačuvanih predmeta, pronađena žena dobila je nadimak „Princeza iz Bagicza“. Sarkofag i poklopac su izdubljeni iz jednog debla hrasta i predstavljaju jedini sačuvani drveni sarkofag te vrste iz Rimske gvozdene ere.
Grobište i prilozi
Sarkofag je deo većeg groblja koje se povezuje sa Wielbark kulturom, koju istraživači dovode u vezu sa Gotskim grupama. U unutrašnjosti je pronađen skelet odrasle žene položen na krznu od krave i uz njega su bili bronzani nabodalo (igla), ogrlica od staklenih i jantarnih perli i par bronzanih narukvica.
Protivrečna datiranja i rešenje
Tipološka analiza grobnog inventara iz 1980-ih ukazivala je na period između 110. i 160. godine n.e. Međutim, 2018. radiokarbonsko datiranje zuba dalo je opseg od 113. pr. n. e. do 65. n. e., što je stvaralo ozbiljan sukob sa arheološkim nalazima.
An archival drawing of the woman's burial in the log coffin from Bagicz. | Credit: © 2026 Chmiel-Chrzanowska et al., Archaeometry
Tim pod vođstvom Marte Chmiel-Chrzanowske (Univerzitet u Szczecinu) uzeo je uzorak iz sarkofaga i primenio dendrokronologiju — upoređujući godove hrasta sa regionalnim hronološkim serijama. Procena datuma poseče hrasta je oko 120. godine n.e., a s obzirom na način izrade, pretpostavlja se da je sarkofag napravljen ubrzo nakon poseče.
Pošto se datumi sarkofaga i grobnog inventara poklapaju, istraživači smatraju da je radiokarbonsko datiranje zuba verovatno pomereno zbog ishrane ili izvora vode koje je osoba koristila za života.
Morski rezervoarski efekat i mogući uzrok greške
Radiokarbonsko datiranje može biti sistematski pomereno kada uzorak sadrži ugljenik starijeg porekla, što se najčešće dešava zbog morskog rezervoarskog efekta. U praksi, ako je osoba značajan deo ishrane dobijala iz morskih izvora ili je pila vodu sa specifičnim starijim ugljenikom, njen radiokarbonski datum može delovati starije za desetine ili čak stotine godina.
Šta znamo o ženi iz sarkofaga
Antropološka analiza pokazuje da je žena imala između 25 i 35 godina i da nije imala očigledne patološke promene koje bi ukazivale na uzrok smrti. Prisustvo osteoartritisa sugeriše da je izvodila fizički zahtevan posao, što upućuje da je verovatno bila tipična članica Wielbark zajednice, a ne nužno društveno privilegovana 'princeza'.
Dalji koraci — DNK analiza
Raniji pokušaji dobijanja DNK iz skeleta nisu bili uspešni. Chmiel-Chrzanowska je najavila novu rundu testiranja: planira pažljivo bušenje temporalne kosti kako bi se pribavio uzorak sa većom verovatnoćom očuvanja genetskog materijala, uz minimalno oštećenje lobanje.
Zaključak: Dendrokronologija je omogućila usklađivanje hronologije sarkofaga i grobnog inventara, razrešivši neslaganja sa ranijom radiokarbonskom analizom. Iako je osnovna dilema o datovanju rešena, istražitelji nastavljaju rad na DNK i dodatnim analizama kako bi saznali više o poreklu i životu žene iz Bagicza.
Pomozite nam da budemo bolji.
