U ovom pregledu izdvajamo nasledne mutacije DNK otkrivene kod potomaka radnika iz Černobilja i novu studiju koja pokazuje da čitanje može smanjiti rizik od demencije do 38% i odložiti pojavu simptoma do sedam godina. Južnokorejska svetlosna "kapica" smanjuje stanične promene povezane sa starenjem za oko 92%, a organoidi su demonstrirali kratkoročno učenje. Dodatno, pronađen je novi spinosaur u Sahari, a jeleni koriste UV tragove za komunikaciju.
Ove nedelje u nauci: Nasledne mutacije posle Černobilja, 'kapica' za rast kose i drugi proboji
(Cavan/Getty Images)
Ovaj pregled donosi najzanimljivija naučna dostignuća poslednjih dana: otkrića o naslednim promenama DNK povezanim s Černobiljem, studije o prevenciji demencije, novu blisko‑infracrvenu «kapicu» za opadanje kose, napredak u ponašanju laboratorijskih organoida i paleontološko otkriće u Sahari — uz novu informaciju o komunikaciji jelena preko UV tragova.
(JJ Jordan/Pexels)
Nasledne DNK mutacije povezane s izlaganjem zračenju
Naučnici su identifikovali klastere DNK mutacija kod dece radnika koji su učestvovali u čišćenju nakon nuklearne katastrofe u Černobilju 1986. godine. Studija pokazuje da viša doza zračenja primljena od strane roditelja uglavnom korelira sa većim brojem mutacionih klastera u potomstvu. Autorima rezultata odgovara mehanizam u kojem zračenje povećava broj reaktivnih vrsta kiseonika (ROS) koje mogu izazvati prekide DNK, a netačno popravljeni prekidi ostavljaju za sobom takve mutacione obrasce.
(Alan Rubio/Getty Images)
Čitanje i niži rizik od demencije
Novo istraživanje ukazuje da aktivnosti koje obogaćuju detinjstvo — poput redovnog čitanja — mogu smanjiti rizik od demencije do 38% i odložiti početak simptoma i do sedam godina. Istraživači su analizirali i moždano tkivo učesnika koji su preminuli tokom studije; kod osoba sa višim skorom ranog obogaćenja uočeni su znaci delimične zaštite od nakupljanja proteina povezanih sa Alchajmerovom bolešću.
Anorganoidduring development, showing early neural tissue formation. (National Institute of Allergy and Infectious Diseases, NIH)
Svetlosna "kapica" koja ciljano stimuliše folikule
Južnokorejski tim razvio je uređaj u obliku kapice koji koristi posebno podešene blisko‑infracrvene talasne dužine za ciljanja ljudskih dermalnih papila ćelija (hDPCs), ključnih za regeneraciju dlake u folikulu. Prema objavljenim podacima, tretman je suzbio stanične promene povezane sa starenjem za oko 92% u modelima koji su korišćeni u studiji, što obećava kao potencijalna terapija za određene oblike opadanja kose.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Organoidi pokazuju kratkoročno učenje
Laboratorijski uzgajani mini‑mozgovi (organoidi) su obučavani da postepeno poboljšavaju performanse u rešavanju klasičnog inženjerskog problema. "Pokazali smo kratkoročno učenje — sposobnost da se organoid iz jednog stanja dosledno pomeri u ciljano stanje", objašnjava Ash Robbins, istraživač robotike i veštačke inteligencije sa University of California, Santa Cruz. Rezultati otvaraju pitanja o granicama učenja u jednostavnim živim sistemima i etičkim implikacijama daljeg rada.
Paleontologist Paul Sereno with the reconstructed Spinosaurus mirabilis skull. (Keith Ladzinski/University of Chicago)
Novi spinosaur u Sahari
Paleontolozi su u Sahari otkrili novu vrstu spinosaurusa koji ima zakrivljeni greben na glavi — oblik koji nije viđen kod drugih poznatih predstavnika grupe. Paul Sereno sa University of Chicago opisuje ga kao «paklenog čapljorog» predatora koji je verovatno lovio u plićacima, koristeći čvrste noge da brodi do dvometarske dubine u potrazi za velikom ribom svog doba.
(NaNami Cn/500px/Getty Images)
Jeleni koriste UV tragove za komunikaciju
Studija pokazuje da jeleni ostavljaju UV‑svetleće tragove trljanjem i mokrenjem po kori drveća, što može služiti kao sredstvo međusobne komunikacije. UV talasi su naročito prisutni pri sumraku i zori — periodima kada su jeleni najaktivniji — a ranija istraživanja potvrđuju da ove životinje mogu uočiti takve UV signale.
Ove priče predstavljaju samo deo sedmičnog pregleda naučnih vesti, koji pokriva teme od molekularne genetike i neurobiologije do paleontologije i ekologije. Kako se istraživanja razvijaju, pratićemo i dalji uticaj ovih nalaza na javno zdravlje, tehnologiju i zaštitu prirode.
Pomozite nam da budemo bolji.
