Sažetak: Yilan je nepotpun udarni krater u provinciji Heilongjiang širok oko 1,85 km čije je impaktno poreklo potvrđeno sredinom 2021. Bušenjem do 440 m pronađeni su "shocked" kvarc, istopljeni granit i stakleni fragmenti, a datovanje ukazuje na starost između 46.000 i 53.000 godina. Krater bi mogao biti najmlađi veliki impakt na Zemlji i najveći krater mlađi od 100.000 godina; južni deo oboda nedostaje, a sedimenti sugerišu nekadašnje jezero.
Yilan: Moguće Najmlađi Veliki Meteorski Krater Otkriven U Kini
The Yilan crater (center) is a 1.15-mile-wide meteor crater recently discovered in China's Lesser Xing'an mountain range. It could be as young as 46,000 years, likely making it the youngest major impact structure on Earth. | Credit: NASA/Landsat 8
Ova upečatljiva satelitska snimka prikazuje Yilan — gotovo kružni, potkovastog oblika udarni krater u provinciji Heilongjiang u severoistočnoj Kini, koji bi mogao biti najmlađi veliki meteorski krater na Zemlji i najveći unutar svoje starosne grupe.
Lokacija i snimak: Krater se nalazi u planinskom lancu Lesser Xing'an, oko 20 km severozapadno od grada Yilan (koordinate: 46.38232967, 129.31209278). Fotografiju je snimio satelit Landsat 8 8. oktobra 2021. godine.
The newly discovered crater is around 12.5 miles northwest of the town of Yilan in Heilongjiang province. | Credit: Getty Images
Dimenzije i oblik: Yilan je širok približno 1,85 km (1,15 milja) u najširem delu, a prstenaste uzvisine dostižu do oko 150 m (500 stopa) iznad dna kratera. Južni trećinski deo oboda je danas odsutan, zbog čega krater ima karakterističan potkovasti izgled.
Dokazi udara: Tim kineskih istraživača sredinom 2021. utvrdio je impaktno poreklo formacije. Bušenjem i uzorkovanjem odnesenim iz dubine do oko 440 m (1.440 stopa) ispod dna kratera pronađeni su tipični tragovi udara: "shocked" kvarc, delimično istopljeni granit, staklaste čestice sa mehurićima gasa i suzasto oblikovani stakleni fragmenti. NASA-ina Earth Observatory je istakla ove nalaze kao jasne indikatore sudara svemirskog tela.
An astronaut photo showing a section of the Great Dyke of Zimbabwe
"Pronađeni mineralni i stakleni tragovi ukazuju na energičan sudar velikog svemirskog tela." — NASA Earth Observatory
Starost i značaj: Radiokarbonsko i drugi tipovi datiranja sugerišu starost između približno 46.000 i 53.000 godina, što čini Yilan kandidatom za najmlađi od ~200 poznatih velikih udarnih kratera na Zemlji. Pre otkrića Yilana, za najmlađi se često navodio Barringer (Meteor) Crater u Arizoni, star oko 50.000 godina. Zbog preklapanja intervala datiranja, naučnici zasad ne mogu sa apsolutnom sigurnošću tvrditi koji je stariji, ali Yilan je verovatno bar među najmlađima.
Yilan je takođe najveći poznati udarni krater mlađi od 100.000 godina, nadmašivši prečnik Barringer kratera (oko 1,2 km).
Astronaut photo of the point where a glacier, green river and blue lake meet in a valley system in Patagonia
Očuvanje i dalje nepoznanice: Nestanak južnog oboda još nije objašnjen — moguće su erozija, korišćenje sedimentskog materijala tokom geološkog vremena ili drugi procesi. Sedimenti na dnu kratera ukazuju da je u nekom trenutku postojalo unutrašnje stajaće jezero, što sugeriše da je krater nekada bio integralniji.
Kontekst u Kini: Yilan je drugi potvrđeni udarni krater u Kini posle Xiuyan kratera (Liaoning), čije je postojanje potvrđeno 2009. godine. Posle otkrića Yilana, u zemlji su prijavljeni i drugi impaktni objekti: izveštaji iz 2023. govore o krateru na planinskom vrhu blizu granice sa Severnom Korejom starom stotinama miliona godina, a u oktobru 2025. pominje se i manji Jinlin krater u provinciji Guangdong, čija je starost još predmet potvrde.
A satellite photo of a desert covered in streaks of white snow
Zašto je Kina do sada dala malo kratera? Velike površine prekrivene gustom šumom, erozivni procesi i geološke promene otežavale su otkrivanje impaktnih struktura. Pojava satelitskih snimaka visoke rezolucije i ciljane geološke studije dovode do novih otkrića, pa se očekuje da bi u budućnosti još kratera moglo biti potvrđeno.
Zaključak: Otkriće Yilan kratera dodaje važnu novu tačku u proučavanju nedavnih impaktnih događaja na Zemlji i podstiče dalje terenske i laboratorijske analize kako bi se preciznije odredila starost, izvedeni mehanizmi nastanka oboda i širi geološki uticaji udara.
Pomozite nam da budemo bolji.
