Novo istraživanje objavljeno u Nature povezuje desetostruko povećanje litijumskih jona u mesosferi sa raspadom gornje faze Falcon 9 pri ponovnom ulasku. Povišeni nivoi su ostali vidljivi više od 20 sati, a trag je utvrđen kombinacijom atmosferskih merenja i modelovanja putanja. Autori upozoravaju da masovna lansiranja i sagorevanje inženjerskih materijala mogu doneti nepoznate posledice po ozon i radiativni balans atmosfere.
Studija Potvrdila: Povratak Falcon 9 Je Stvorio Oblak Litijuma U Mesosferi
(Credit: ESA)
Nova studija gornjih slojeva Zemljine atmosfere otkrila je nagli porast litijumskih jona neposredno nakon raspada gornje faze rakete Falcon 9 pri povratku u atmosferu. Istraživanje, koje je objavljeno u časopisu Nature (Wing et al., DOI: 10.1038/s43247-025-03154-8), povezuje taj trag sa sagorevanjem raketne faze i upozorava na moguće posledice za ozonski omotač i klima‑procesa.
Glavni nalazi
Tim iz Leibniz Institute of Atmospheric Physics, predvođen Robin Wingom, 20. februara detektovao je desetostruko povećanje broja litijumskih atoma u mesosferi duž putanje koja odgovara mestu raspada Falcon 9 gornje faze. Povišeni nivoi litijuma ostali su vidljivi više od 20 sati nakon incidenta, što pokazuje da ovakvi događaji mogu ostaviti trajne hemijske tragove u gornjim slojevima atmosfere.
Kako su utvrdili vezu
Istraživači su koristili kombinaciju atmosferskih merenja i modelovanja putanja da bi povezali detektovani litijum sa tačnom putanjom povratka raketne faze. Metodologija pokazuje da zagađivači koji nastaju pri sagorevanju inženjerskih materijala mogu biti jasno mapirani i praćeni.
Infographic showing measurement of pollution from space
„Sateliti i raketne faze uvode inženjerske materijale kao što su aluminijumski leguri, kompozitne strukture i retke zemlje iz elektronskih komponenti — supstance koje se retko nalaze u prirodnom vanzemaljskom materijalu.“ (Wing et al., Nature)
Zašto je to važno
Kako komercijalne kompanije, među kojima je i SpaceX, planiraju da lansiraju desetine hiljada satelita i ubrzaju tempo lansiranja, naučnici upozoravaju da bi do 2030. u gornjoj atmosferi dnevno moglo izgarati i taložiti se po tone inženjerskih materijala. Posledice takvog unošenja materijala u mesosferu i termosferu — uključujući uticaje na radiativni transfer, ozonsku hemiju i aerosolnu mikrofiziku — još uvek nisu dovoljno istražene.
Prethodna upozorenja astronoma i atmosferskih naučnika, kao što je izveštaj portala EarthSky o povratku Starlink satelita, dodatno ukazuju na rastući problem: deorbitacija i sagorevanje ne moraju biti univerzalno rešenje za orbitalni otpad ako time zagađujemo gornju atmosferu novim, antropogenim hemijskim supstancama.
Šta dalje?
Istraživanje naglašava potrebu za sistematskim praćenjem hemijskih tragova u gornjim slojevima atmosfere, unapređenjem modela uticaja sagorevanja materijala i razmatranjem regulative koja bi smanjila unos štetnih supstanci pri ponovnom ulasku. Jasni, ponovljivi zapisi kao što je ovaj omogućavaju naučnicima i kreatorima politike da bolje procene rizike povezane sa masovnim lansiranjima.
Referenca: Wing et al., Nature, DOI: 10.1038/s43247-025-03154-8
Pomozite nam da budemo bolji.
