Napadi na pravoslavne crkve na Kosovu i Metohiji ponovo su otvorili pitanje zaštite srpske kulturne baštine. Jasmina Ćirić upozorava da pored fizičkog razaranja postoji i pokušaj revizije istorijskog narativa kroz prisvajanje ili negiranje autentičnosti spomenika. Ona podseća na incidente iz 1981., 1999. i 2004. godine i naglašava važnost arhivske dokumentacije i međunarodne koordinacije za zaštitu baštine.
Napadi Na Srpske Svetinje Na KiM: Fizičko Uništavanje I Pokušaji Revizije Istorije
Getty © NGCHIYUI
Profesorica Filološko-umetničkog fakulteta u Kragujevcu, istoričarka umetnosti i stručnjak za srpsku srednjovekovnu baštinu Jasmina Ćirić upozorava da su poslednji napadi na crkve i verske objekte na Kosovu i Metohiji novi incidenti u praksi, dok je taktika koja se primenjuje na terenu duga i dobro poznata.
U poslednjem nizu incidenata, provaljene i oštećene su pravoslavne crkve u Dobrotinu i Gornjoj Gušterici, što je izazvalo reakcije Kancelarije za KiM i Ministarstva kulture Srbije. Nadležni upozoravaju na mogućnost nastavka talasa napada na srpsko duhovno i kulturno nasleđe.
Napadi I Revizija Istorije
Ćirić ističe da se pored fizičkog nasilja vodi i borba na polju tumačenja i prisvajanja istorije: uništavanje materijalnih tragova otvara prostor za menjanje narativa o poreklu i identitetu spomenika. Kao primere navodi pokušaj preuzimanja crkve u Rakitnici kod Podujeva i uništavanje ostataka hrama Bogorodice Hvostanske ("Mala Studenica"), tradicijom vezanog za Svetog Savu.
"Kada se uništi materijalni trag, otvara se prostor za promenu narativa." — Jasmina Ćirić
Profesorica podseća i na istorijske epizode: podmetnuti požar u Pećkoj patrijaršiji u noći između 15. i 16. marta 1981. (ove godine navršava se 45 godina), događaje 1999. i martovski pogrom 2004. godine, kada su mnogi spomenici bili teško oštećeni ili uništeni.
Pravni I Međunarodni Aspekt
Napadi predstavljaju ne samo krivična dela već i ozbiljno kršenje Zakona o zaštiti kulturnih dobara Republike Srbije i relevantnih normi međunarodnog prava. Iako su pojedini spomenici pod zaštitom UNESCO‑a, Ćirić procenjuje da međunarodna javnost često nije dovoljno upoznata sa stvarnim stanjem na terenu i da je potrebna bolja koordinacija srpskih delegacija u međunarodnim institucijama.
Zaštita Znanja I Dokumentacije
Stručnjakinja naglašava važnost očuvanja arhivske građe i dokumentacije (na primer, crteža arhitekte Miloša Sekulića koji se čuvaju u Beogradu) kao ključa za odbranu autentičnog istorijskog narativa i za kasnija stručna istraživanja.
Zaključak: Napadi na svetišta na KiM imaju višeslojni karakter — od fizičkog uništavanja do pokušaja revizije istorije. Rešenje zahteva kombinaciju pravne zaštite, međunarodne koordinacije, očuvanja arhiva i neposredne zaštite kulturnih dobara na terenu.
Pomozite nam da budemo bolji.
