Vlada Velike Britanije je sklopila ugovore sa izraelskim firmama za špijunski softver i sisteme za analizu video-snimaka koje su razvijane i korišćene u nadzoru nad Palestincima. Među dobavljačima su Cellebrite i BriefCam, čije su tehnologije predmet kritike zbog potencijalnog doprinosa represivnim praksama. Pitanja transparentnosti, etike i rizika zloupotrebe ostaju nerešena, dok organizacije za ljudska prava upozoravaju na globalni izvoz ovih alata.
Krvava tehnologija: Kako Britanija kupuje izraelski špijunski softver testiran na Palestincima
Police officers are deployed in occupied East Jerusalem, where, records show, technology supplied to the UK has been used extensively [File: Atef Safadi/EPA]
Vlada Velike Britanije kupuje špijunski softver koji je razvijan i testiran tokom masovnog nadzora nad Palestincima u Gazi i na okupiranoj Zapadnoj obali, uprkos javnim kritikama Londona upućenim Izraelu. Među dobavljačima su kompanije Cellebrite i BriefCam, čije su tehnologije korišćene za izvlačenje podataka sa telefona pritvorenih Palestinaca i za analizu satnica video-nadzora.
Šta nude kompanije
Cellebrite je izraelska firma blisko povezana sa vojnim strukturama, poznata po softveru za forenzičko izdvajanje podataka sa mobilnih telefona i računara. Prema izveštajima nevladinih organizacija, taj softver je masovno korišćen u operacijama nad Palestincima i u nekim slučajevima za izvlačenje podataka sa uređaja ljudi koji su, kako se tvrdi, bili podvrgnuti mučenju.
BriefCam razvija alate za sažimanje i analizu video-nadzora, uključujući mogućnosti pretrage po licima, registarskim tablicama i po karakteristikama kao što su pol, starosna grupa ili odeća. Njena tehnologija je, prema javnim podacima, korišćena u Istočnom Jerusalimu, a izraelska policija je 2021. godine sklopila ugovor vredan oko 1.000.000 dolara za BriefCam-ove sisteme.
Corsight i druge firme takođe su povezane sa programima za prepoznavanje lica koje britanski organi razmatraju ili koriste. Corsight je bio predmet unutrašnjih prigovora unutar nekih izraelskih vojnih jedinica zbog načina upotrebe tehnologije u Gazi.
Ugovori i institucionalna pitanja
Javni zapisi pokazuju da su neke britanske policijske jedinice obnovile ugovore sa Cellebrite-om: City of London Police je produžio jednogodišnji ugovor u vrednosti preko 95.000 funti, a Leicestershire Police obnovio je ugovor od 328.688 funti. British Transport Police, Serious Fraud Office, policije Kent i Essex i Northumbria Police takođe su navodno sklapali ugovore sa Cellebrite-om. Cumbria Police koristi BriefCam od najmanje 2022. godine, dok Police Scotland razmatra primenu te tehnologije.
Upiti Al Jazeeri upućeni britanskom Home Office-u, ministarki unutrašnjih poslova i odgovornim komercijalnim agentima ostali su bez javnog odgovora. Iz Cellebrite-a su poručili da su njihovi proizvodi forenzički alati koji zahtevaju fizičko posedovanje uređaja i da ne omogućavaju udaljeni pristup.
Reakcije i zabrinutosti za ljudska prava
Organizacije za ljudska prava upozoravaju da se tehnologije razvijene i testirane kroz nadzor nad Palestincima sada izvoze širom sveta i koriste protiv disidenata, novinara i aktivista u državama poput Mjanmara, Srbije i Belorusije. Amnesty International je u izveštaju iz maja 2023. naveo da sveobuhvatni nadzor i sistemi za prepoznavanje lica dodatno učvršćuju prakse diskriminatorne kontrole i ograničavanja kretanja Palestinaca.
Ryvka Barnard, zamenica direktora Palestine Solidarity Campaign: Vlada i policija ne bi trebalo da dodeljuju ugovore izraelskim firmama koje razvijaju špijunski softver. Te kompanije testiraju proizvode u kontekstu okupacije i aparthejda, a javni novac ne bi smeo da podstiče takav razvoj.
Zašto je ovo važno za javnost u Velikoj Britaniji (i šire)
Uvoz i primena ovakvih tehnologija otvara pitanja odgovornosti, etike i mogućnosti zloupotrebe. Javna tela i policija moraju jasno objasniti kako, zašto i pod kojim garancijama koriste ovakve alate i da li postoje mehanizmi za zaštitu osnovnih ljudskih prava.
Ključni nesporazumi: proizvođači često tvrde da su alati isključivo forenzički i zakoniti, dok kritičari ističu da čak i legalna upotreba tehnologije može doprineti sistemskoj diskriminaciji i nadzoru ranjivih grupa.
Ovaj članak sledi dostupne javne izvore i izveštaje nevladinih organizacija. Upiti za komentar ostaju važan deo daljeg izveštavanja.
Pomozite nam da budemo bolji.
