Sunce je zabeležilo prve uzastopne dane bez vidljivih pjega od juna 2022., prekidajući niz od 1.335 dana. Bezpjegasti dani su usledili neposredno nakon perioda visoke aktivnosti, uključujući mnoge X-klasne bljeskove, ali SC25 još nije završen. Magnetska konfiguracija pjega i dalje predstavlja glavni rizik za jake geomagnetne oluje, dok studija iz oktobra 2025. procenjuje ~5% šansu za ekstremni događaj tipa Carrington u narednoj deceniji.
Sunce zabeležilo prve uzastopne dane bez pjega posle 4 godine — ali oprez ostaje
On Feb. 22, there were zero visible sunspots on the Earth-facing hemisphere of the sun. The last time our home star looked this calm was back in June 2022. . | Credit: NASA/SDO/HMI
Nakon gotovo četiri godine tokom kojih su tamne sunčeve pjege često prekrivale površinu naše zvezde, Sunce je zabeležilo nekoliko uzastopnih dana bez vidljivih pjega — prvi put od juna 2022. godine. Iako ovaj privremeni "bezpjegasti" period može delovati ohrabrujuće, stručnjaci upozoravaju da to nije znak da je solarni rizik prošao.
Sunspots occur in regions of magnetic instability on the solar surface. They appear black because they contain plasma that is much cooler than the surrounding solar surface. This photo, captured last year by the newly operational Daniel K. Inouye Solar Telescope in Hawaii, is one of the most detailed sunspot images captured to date. | Credit: U.S. National Science Foundation’s Daniel K. Inouye Solar Telescope
Šta se desilo
22. februara na Zemlji okrenutoj strani Sunca nije zabeležena nijedna vidljiva pjega — prvi put od 8. juna 2022., što je prekinulo niz od 1.335 uzastopnih dana sa pjegama, prenosi Space.com. I 23. i 24. februar bili su registrovani kao dani bez pjega prema podacima Spaceweather.com, ali su 25. februara par pjega sa suprotne strane Sunca zakrenule u vidokrug preko istočnog ruba, ponovo povećavajući verovatnoću pojave novih solarnih oluja.
Solar maximum peaked in August 2024 with an average of 215.5 daily sunspots. This incredible time-lapse photo shows how each of these dark spots transited the solar surface that month. | Credit: SDO/Şenol Şanlı/Uğur İkizler
Zašto to nije kraj
Sunčev ciklus 25 (SC25) je nedavno prošao kroz izuzetno aktivan period — tzv. solarni maksimum — tokom kog su se pojavljivali brojni X-klasni bljeskovi i snažne koronalne izbačaje mase (CME). Prosečan broj sunčevih pjega dostigao je 215,5 u avgustu 2024., najviše u više od 23 godine. Iako je prosečan broj pjega u januaru pao na 112,6 (približno upola manje nego u vrhuncu 2024.), ciklus još nije gotov i u narednim godinama mogu se očekivati dalji veliki događaji.
In May 2024, a sunspot around the same size as the one that birthed the Carrington Event of 1859 unleashed a barrage X-class flares and CMEs toward Earth, triggering a rare G5-level geomagnetic storm. | Credit: Main: NASA/SDO and the AIA, EVE, and HMI science teams/helioviewer.org; Inset: NASA/SDO/SpaceWeatherLive.com; with annotations by Harry Baker
"Solarni ciklus 25 još ima nekoliko godina života," navodi Spaceweather.com, dodajući da bezpjegasti dani ukazuju na opadanje aktivnosti, ali ne uklanjaju rizik.
Rizici i scenariji
Sunčeve pjege nastaju zbog nestabilnosti magnetnog polja Sunca; njihov raspored i magnetska konfiguracija često su važniji od same veličine kada se procenjuje opasnost od jakih geomagnetnih oluja. Stručnjaci, uključujući Scott McIntosha iz Lynker Space, upozoravaju da period neposredno nakon maksimuma — takozvana "zona borbe" — može biti posebno haotičan, sa stvarnom mogućnošću velikih geomagnetnih oluja.
U najgorem scenariju, superoluja veličine Carrington događaja iz 1859. mogla bi da izazove široka oštećenja satelita i elektroenergetskih mreža. Jedno istraživanje objavljeno u oktobru 2025. procenilo je približno 5% šanse da se takav ekstrem dogodi u narednoj deceniji. Tokom SC25 primećene su i pjege uporedive veličine sa onima iz Carrington perioda, ali nijedna nije bila toliko aktivna kao 1859. godine.
Šta pratiti
Agencije poput Space Weather Prediction Center-a i sajtovi kao što su Spaceweather.com i Space.com nastaviće da prate sunčeve aktivnosti i da izdaju upozorenja. Građani i operatori kritične infrastrukture treba da ostanu informisani — posebno zbog mogućih poremećaja u navigacionim sistemima (GPS), komunikacijama i elektroenergetskim mrežama.
Ukratko: nekoliko uzastopnih bezpjegastih dana je zanimljiv i neočekivan signal u trenutnom ciklusu, ali ne znači da su potencijalno opasni događaji prošlost. Sunce još uvek može iznenaditi.
Pomozite nam da budemo bolji.
