Studija 125 skeleta iz dva neolitska groblja u istočnoj Mađarskoj pokazuje da su rodne uloge pre oko 7.000 godina bile fleksibilne. I muškarci i žene imali su visoko fizičko opterećenje i tragove klečanja, ali su muškarci češće pokazivali preopterećenje desne ruke, moguće povezano s bacanjem. Većina žena bila je sahranjena sa pojasevima od školjki, a muškarci sa poliranim kamenom alatkama, no više pokopa nije pratilo biološki pol — uključujući jednu stariju ženu s 'muškim' grobnim pratećim predmetima.
Žena iz neolita sahranjena uz „muške“ predmete otkriva fluidne rodne uloge pre 7.000 godina
A typical male burial from the Stone Age cemetery of Csőszhalom in Hungary. He is buried on his right side, with a polished stone tool near his left shoulder. | Credit: Alexandra Anders
Žena iz kamenog doba, pronađena u grobu na teritoriji današnje istočne Mađarske uz predmete koji su obično povezivani s muškarcima, osvetljava kako su rodni identiteti i društvene uloge bili složeniji i fleksibilniji pre oko 7.000 godina, pokazuje nova studija.
Rad, objavljen 16. februara u American Journal of Biological Anthropology, zasnovan je na analizi 125 skeleta izdvojenih iz dva neolitska groblja koja su bila u upotrebi otprilike između 5300. i 4650. godine p.n.e. Istraživači su uporedili tragove ponovljenih aktivnosti na kostima, položaje tela u grobovima i grobne prateće predmete kako bi rekonstruisali društvene uloge i podelu poslova u zajednici.
Metode i nalazi
Analiza se fokusirala na promene na kostima koje ukazuju na ukupno fizičko opterećenje, preopterećenje gornjih ekstremiteta i hiper-ekstenziju prstiju stopala — karakterističnu za ponavljano klečanje. I muškarci i žene u uzorku pokazali su visok nivo fizičke aktivnosti i tragove klečanja, ali su muškarci češće imali značajnije preopterećenje desne ruke, što može upućivati na česte jednostrane pokrete poput bacanja.
U jednom od groblja uočen je jasno diferentisan običaj: većina ženskih skeleta bila je položena na levi bok i uz njih su se nalazili pojasevi od školjki, dok su većina muških skeleta položena na desni bok i praćena poliranim kamenim alatkama. Međutim, istraživači su zabeležili i izuzetke — dva muška i pet ženskih pokopa nisu sledila ovu vezu između biološkog pola i grobnog položaja.
Posebno zapažen primer bila je jedna starija žena koja je jedina među ženskim skeletima bila praćena poliranim kamenim alatkama. Njeni prsti na stopalima nosili su obrazac hiper-ekstenzije sličan onom kod muškaraca iz groblja, što sugeriše da je ona obavljala aktivnosti slične muškim zadacima u toj zajednici.
Prvi autor studije Sébastien Villotte (CNRS) ističe da za pomenutu ženu nema jasnih dokaza da je imala neku posebnu društvenu ulogu poput šamana. Umesto toga, ovakvi primeri verovatno odražavaju individualne životne putanje koje se ne uklapaju u idealizovane obrasce.
Šta to znači za razumevanje roda u neolitu?
Autori zaključuju da su rodne uloge u ovoj neolitskoj populaciji bile fluidne i višeslojne, oblikovane kombinacijom fizičkih aktivnosti, društvenog statusa i ličnih okolnosti. Nalaz pokazuje da se stroga povezanost između biološkog pola i društvenih uloga nije nužno primenjivala univerzalno, već su postojale izuzetne i individualne varijante.
Zaključak: Studija doprinosi rastućem prikazu kompleksnosti ranih društava u Srednjoj Evropi, pokazujući da su identiteti i zadaci u zajednici mogli biti fleksibilni i promenljivi, a ne strogo određeni biološkim polom.
Pomozite nam da budemo bolji.
