Pasivne silikonske narukvice napravljene od PDMS-a pasivno apsorbuju organske hemikalije iz vazduha, prašine i površina tokom dana, omogućavajući praćenje kumulativne izloženosti. Ovaj neinvazivni pristup smanjuje potrebu za uzorcima krvi i može otkriti zanemarene puteve izloženosti, uključujući PFAS. Metoda ima ograničenja (ne pogađa sve tipove zagađivača i zavisi od uslova okoline), pa služi kao dopuna tradicionalnim merenjima.
Silikonske narukvice koje otkrivaju nevidljive zagađivače: Praćenje izloženosti PFAS-a
Wearing silicone wristbands that absorb pollutants could help scientists monitor for chemicals in the air. Venier Lab
Svakog jutra mnogi zavežu sat, navuku narukvicu i pođu na posao ili u školu ne razmišljajući o hemikalijama kojima su izloženi tokom dana. Vazduh koji udišemo, prašina na rukama i površine koje dodirujemo često deluju bezopasno — ali delimične i neprimetne izloženosti hemikalijama događaju se neprestano.
Šta ako bi jednostavan silikonski prsten na zglobu mogao da pomogne naučnicima da prate te nevidljive izloženosti?
Pasivno praćenje — šira slika izloženosti
Tradicionalne metode praćenja životne sredine, poput uzimanja uzoraka vode ili jednog krvnog testa, daju trenutnu sliku izloženosti. Međutim izloženost se akumulira tokom vremena dok ljudi prelaze kroz različita okruženja. Novi neinvazivni, pasivni alati nastoje da tu dinamiku zabeleže — daju uvid u kumulativnu izloženost tokom dana ili nedelja umesto jednog trenutka.
Wearable tags on wildlife can help researchers see the types of environmental pollutants they’re exposed to.Karl Gehring/The Denver Post via Getty Image
Kako funkcionišu silikonske narukvice?
Silikonske narukvice su napravljene od polidimetilsiloksana (PDMS), silikonskog polimera koji može da apsorbuje mnoge organske jedinjenja iz vazduha, prašine i površina. Dok se narukvica nosi, hemikalije postepeno difunduju u silikon — proces sličan tome kako koža ili krzno životinje dolaze u kontakt sa okolinom.
Nakon perioda nošenja (obično nekoliko dana do nedelja), istraživači izvlače adsorbovane supstance u laboratoriji i analiziraju ih da bi identifikovali obrasce i potencijalne izvore izloženosti.
Prednosti i primeri primene
Glavne prednosti ovakvih pasivnih uređaja su neinvazivnost i veća uključenost učesnika — nema potrebe za vađenjem krvi, što smanjuje barijere u regrutaciji i logističke troškove. Naučnici su koristili silikonske narukvice u studijama među adolescentkinjama u poljoprivrednim zajednicama, vatrogascima, zaposlenima u kancelarijama, kao i u istraživanjima na divljim vrstama pomoću ogrlica, tagova ili pasivnih uzoraka postavljenih u staništima.
Air samplers are placed in an area of interest so scientists can use them to check chemical exposure. This method can help in animal studies to understand what chemicals wildlife is exposed to. Venier Lab
Ograničenja i šta ne mere
Pasivno praćenje nije univerzalno rešenje. Neki tipovi zagađivača, poput mnogih metala ili vrlo polarnih jedinjenja, teže se apsorbuju u PDMS. Uslovi okoline — temperatura, izloženost suncu i protok vazduha — utiču na brzinu apsorpcije. Takođe, narukvica odražava izloženost za jasno definisan vremenski period i ne zamenjuje istoriju izloženosti tokom celog života.
Važno je naglasiti da pasivni uzorci dopunjuju, a ne zamenjuju tradicionalne metode (npr. laboratorijska ispitivanja vode, tla, krvi). Kombinovanjem pristupa dobijaju se bogatiji i praktičniji podaci o tome kako i kada dolazi do izloženosti.
PFAS: „Večne“ hemikalije u fokusu
Per- i polifluoroalkilne supstance (PFAS) privlače pažnju zato što su izuzetno postojane i široko rasprostranjene u okruženju. Javne zdravstvene i regulatorne agencije, uključujući Environmental Protection Agency (EPA) u SAD, upozoravaju na njihovu trajnost i prisustvo u vodi, tlu i potrošačkim proizvodima. Razumevanje svakodnevnih puteva izloženosti — ne samo prisustva u vodi ili zemljištu — ključno je za boljе procene rizika i donošenje efikasnih mera zaštite.
Potencijal za zaštitu javnog zdravlja i očuvanje prirode
Neinvazivni, pasivni alati pomažu da se otkriju zanemareni putevi izloženosti i da se ranije identifikuju rizici u ljudskim zajednicama i ekosistemima. Za divlje vrste, ove metode omogućavaju istraživanja bez dodatnog stresa za životinje, što je važno u uslovima gubitka staništa i klimatskih promena.
Autor: Yaw Edu Essandoh, Indiana University. Izvor: članak iz The Conversation.
Napomena: Autor nema poznate poslovne veze koje bi profitirale od ovog članka i nije prijavio relevantne sukobe interesa osim svoje akademske pozicije.
Pomozite nam da budemo bolji.
