Studija sa ETH Zürich pokazuje da "blackwater" reke i jezera u Cuvette Centrale emituju CO2 koji potiče iz tresetnog ugljenika starog 2.170–3.500 godina. Istraživanja obavljena 2022., 2024. i 2025. ukazuju da značajan deo rastvorenog neorganskog ugljenika u tim vodama ima milenijumsko poreklo (u jednom uzorku ~40%). To postavlja pitanje da li je reč o prirodnom prelivanju ili o početku destabilizacije tresetišta koja bi mogla pretvoriti velike rezervate ugljenika u izvore emisija.
Alarm U Kongo Basenu: "Blackwater" Reke I Jezara Ispuštaju Drevni Ugljenik
Blackwater lakes and rivers in the central Congo Basin are releasing carbon that is up to 3,500 years old. | Credit: Matti Barthel / ETH Zurich
Novo istraživanje otkriva da blackwater (crne) reke i jezera u srcu Cuvette Centrale u Kongo basenu emituju ugljen-dioksid koji potiče iz tresetnog ugljenika starog 2.170–3.500 godina. Ovo narušava raniju pretpostavku da su takvi drevni ugljenični depoziti potpuno stabilni i podvlači mogućnost da tropska tresetišta postanu izvori, a ne ponori ugljenika.
Šta su istraživači pronašli
Tim sa ETH Zürich, koji je tokom 2022., 2024. i 2025. godine uzimao uzorke iz jezera Mai Ndombe, Tumba i reke Ruki, otkrio je da značajan deo rastvorenog neorganskog ugljenika u tim vodama potiče iz drevnog treseta. U prvom ispitivanom uzorku oko 40% neorganskog ugljenika pokazalo je milenijumsko poreklo, pa su istraživači nastavljali s detaljnijom analizom i u drugim lokacijama.
Scientist Pengzhi Zhao gets ready for another day of sampling. Most locations are almost impossible to reach by land. Therefore, small dinghy boats were used to access these remote sites in the central Congo Basin. | Credit: Matti Barthel / ETH Zurich
Metodologija i dokazi
Istraživači su merili sedimente, gasove sa efektom staklene bašte, rastvoreni organski ugljenik (DOC) i rastvoreni neorganski ugljenik (DIC — uključujući rastvoreni CO2, HCO3– i CO32-). Uzorci su potom analizirani visoko-preciznom spektrometrijom kako bi se razdvojio moderni ugljenik od onog starijeg nekoliko hiljada godina. Poremećaji na terenu su bili minimalni — područje je uglavnom netaknuto, osim rasutih naselja — ali istraživanja su bila zahtevna zbog vremenskih uslova i težine uzorkovanja.
"Sada stojimo pred pitanjem od 30 miliona tona: moramo utvrditi da li je ovo samo mala, prirodna curenja drevnog ugljenika ili početak široke destabilizacije", rekao je Travis Drake, vodeći autor studije.
Mogući uzroci i implikacije
Rezultati ukazuju da mikrobi u tresetnim naslagama verovatno oksidišu deo drevnog ugljenika u CO2 i metan, koji potom dospevaju u vode i iz njih u atmosferu. Cuvette Centrale se procenjuje da sadrži oko jednu trećinu ugljenika tropskih tresetišta sveta (~33 milijarde tona), pa je potencijalni gubitak tog ugljenika značajan za globalni ciklus ugljenika.
At the confluence of the Fimi and Kawai rivers in the Congo Basin, dark water from forest landscapes meets rust-colored water tinted by iron oxides from the savannas. | Credit: Matti Barthel / ETH Zurich
Postoje dve glavne hipoteze: (1) deo drevnog ugljenika se možda premješta prirodnim procesima i u nekim slučajevima ponovo taloži u novim tresetnim naslagama, ili (2) klimatske promene i poslede suše destabilizuju dugo zakopane depozite, što bi moglo ubrzati pretvaranje tresetišta u neto izvore emisija.
Šta sledi
Istraživači planiraju da analiziraju vodu zarobljenu u tresetu kako bi razjasnili mehanizme oslobađanja drevnog ugljenika i da kvantifikuju brzine oksidacije. Rezultati će pomoći da se odredi da li je zabeleženo curenje prirodna oscilacija ili znak šire destabilizacije koja zahteva hitnu pažnju u kontekstu klimatskih promena.
Zaključak: Otkriće menja naše razumevanje stabilnosti tropskih tresetišta i može imati dalekosežne posledice za klimatske modele i strategije očuvanja ugljeničnih rezervi.
Pomozite nam da budemo bolji.
