Iranski Shahed dronovi vredni $20.000–$50.000 primoravaju SAD i saveznike da koriste skupe sisteme poput Patriot i THAAD, što dovodi u pitanje održivost te strategije. Ukrajinski presretači kao što je Wild Hornetsov "Sting" koštaju oko $1.400 i navodno postižu do 90% efikasnosti. Pentagon i neke države Zaliva razmatraju kupovinu ovih presretača, ali stručnjaci upozoravaju da je povećanje ukupnog kapaciteta odbrane jednako važno.
Iranski Shahed Dronovi Pritiskaju SAD — Ukrajina Nudi Jeftine Presretače Koji Mijenjaju Pravila Igre
Iranian-made unmanned aerial vehicles (UAV), the Shahed-136, are carried by a truck during a military parade in south Tehran on Sept. 21, 2024.(Getty Images)
Kako se iranski bespilotni sistemi tipa Shahed šire po bojištima od Ukrajine do Bliskog istoka, relativno jeftini dronovi primoravaju upotrebu nekih od najskupljih sistema protivvazdušne odbrane, što dovodi u pitanje dugoročnu održivost takvog pristupa.
Šta se dešava?
Operacija "Epic Fury" i niz napada na američke i savezničke ciljeve u Zalivu podigli su hitnost odgovora: dronovi koji se procenjuju na približno $20.000–$50.000 ciljaju snage SAD i države Zaliva. Kao odgovor, SAD i partneri koriste kombinaciju projektila Patriot, sistema THAAD, pomorskih presretača i drugih rešenja kako bi neutralisali prijetnju.
Posledice i troškovi
Iako je velik broj dronova bio presretnut, napadi su prouzrokovali ljudske i materijalne gubitke — među njima i smrt šest američkih vojnika u Kuvajtu, kao i štete na civilnoj infrastrukturi, uključujući aerodrome i hotele u UAE i Bahreinu. Pitanje postaje kako protivrječiti rojevima jeftinih dronova bez brzog istrošenja skupih interceptor-a čija je zamena milionski trošak.
Ukrajinski pristup: jeftini presretači
Ukrajina je, suočena s masovnom upotrebom dronova tokom rata od 2022. godine, brzo razvila taktike i tehnologije za borbu protiv bespilotnih letelica. Neprofitna ukrajinska miltech organizacija Wild Hornets razvila je interceptor-dronove pod nazivom "Sting" koje, kako tvrde, mogu da se proizvode za oko $1.400 po komadu i koje su oborile veliki broj Shahed tipova.
The remains of a Russian-made, Iran-designed Shahed-136 drone, known in Russia as a Geran-2, are displayed with other recovered drones, glide bombs, missiles and rockets in Kharkiv on July 30, 2025.
Prema Wild Hornetsu, efikasnost „Sting“ presretača porasla je na približno 90% tokom poslednjih meseci, zahvaljujući iskustvu pilota, radarskih timova i unapređenim sistemima zemaljskog upravljanja.
"Ukrajina je morala da ratuje pametno... pa su se okrenuli ovakvim dronovima da bi izjednačili snage na bojištu," rekao je Alex Roslin, portparol Wild Hornetsa.
Međunarodni interes i ograničenja
Financial Times je izvestio da Pentagon i najmanje jedna država iz Zaliva vode razgovore o kupovini ukrajinskih presretača. Predsednik Volodimir Zelenskij najavio je slanje tima stručnjaka i vojnog osoblja u nekoliko zalivskih država kako bi pomogli u suzbijanju iranskih dronova.
Ipak, stručnjaci upozoravaju da pitanje nije samo cena po jedinki već i ukupni kapacitet odbrane. Tom Karako iz CSIS-a ističe da je sposobnost da se održi odbrana protiv dugotrajnih i raznovrsnih napada jednako važna kao i smanjenje troškova presretača. Postoje i druga, niže-troškovna rešenja već raspoređena — primeri su presretač Coyote i program LIDS (Low, Slow, Small Unmanned Aircraft Integrated Defeat System) — ali nijedno rešenje nije univerzalno.
Zaključak
Kako se iranska kampanja dronovima širi, debate se sve više vode oko toga da li tradicionalni sistemi protivvazdušne odbrane mogu izdržati eru masovnog, niskobudžetnog vazdušnog ratovanja. Rešenje će verovatno biti kombinacija većeg kapaciteta, pristupačnih presretača i boljih integrisanih sistema za otkrivanje i upravljanje resursima.
Pomozite nam da budemo bolji.
