Turska intenzivira napore da povrati antička kulturna dobra koja su nezakonito iznesena iz zemlje, kombinujući naučne metode, međunarodnu saradnju i novu AI platformu TraceART. Najvažniji rezultat je povratak bronzane statue Marka Aurelija iz Bubona iz muzeja u Ohaju, uz ključne forenzičke dokaze. TraceART je od 2025. identifikovao stotine predmeta i pomogao u vraćanju pločica iz Britanije, dok Ankara traži i repatrijaciju osmanskih artefakata iz evropskih muzeja.
Turska Pojačava Kulturnu Diplomaciju: Brončana Statua Marka Aurelija Vraćena Iz SAD, AI Alat TraceART Pomaže U Povratku Artefakata
Turkey's is waging an increasingly assertive campaign to recover antiquities illegally taken abroad (Ozan KOSE)(Ozan KOSE/AFP/AFP)
Kada se drevna bronzana statua rimskog cara Marka Aurelija nakon decenija provedenih u inostranstvu vratila na tursko tlo, to je predstavljalo više od simboličnog povratka — bio je to uspeh istrage i primer nove, sve odlučnije politike povratka kulturnih dobara.
Povratak statue Marka Aurelija
Životne veličine brončana figura, datovana u II–III veku, uklonjena je tokom 1960-ih iz ostataka antičkog grada Bubona blizu Antalije. Nakon višegodišnje istrage koja je obuhvatala naučna ispitivanja i izjave svedoka, bezglava statua vraćena je u Tursku iz muzeja u Ohaju prošle godine uz saradnju američkog Ministarstva za unutrašnju bezbednost i kancelarije okružnog tužioca Manhattana.
Naučni dokazi i ključni ekspertski nalaz
Profesor arheometrije Ernst Pernicka zaključio je da nema sumnje da statua potiče iz Bubona. Uzorci zemljišta i olova dali su ključne forenzičke dokaze koji su pomogli da se ubedi muzej da preda artefakt. "Zbog toga su bronzane statue ove veličine retko sačuvane do danas", napomenula je Zeynep Boz, direktorica odseka za suzbijanje krijumčarenja kulturnih dobara.
"Jasno se sećam kada je računar konačno obradio podatke i videli smo kako se podudaranje uklapa. Bio je to uzbudljiv trenutak."
— Zeynep Boz, AFP
TraceART — AI U Službi Povratka
Ministarstvo kulture razvilo je sistem TraceART koji koristi veštačku inteligenciju za pretraživanje slika na prodajnim platformama, aukcijama i društvenim mrežama kako bi identifikovao predmete turskog porekla koji mogu biti predmet krijumčarenja. Sistem je zaživeo 2025. i od tada je identifikovao stotine predmeta za dalju proveru; među njima su i dve iznik pločice iz 16. veka koje su nedavno vraćene iz Velike Britanije.
U januaru je, navodno posredstvom muzeja, Turska dobila nazad i anatolijsku mermernu glavu iz Denver Art Museum, nakon što je ustanovljeno da je donor bio supruga američkog generalnog konzula koji je službovao u Istanbulu 1940-ih.
Šira međunarodna kampanja i otvoreni sporovi
Turska je 2025. godine prijavila povratak oko 180 kulturnih artefakata i intenzivirala diplomatske i pravne napore za repatrijaciju predmeta iz zemalja poput Irana, Kine i Egipta. Istovremeno Ankara traži i povratak predmeta iz perioda Osmanskog carstva — među njima su i desetine iznik pločica koje se nalaze u francuskom Louvreu (grupa izloženih pločica u Lensu) i mermerni torzo poznat kao "Stari ribar" iz Berlina.
Turska tvrdi da su neke pločice krajem 19. veka uklonjene i zamenjene falsifikatima; primer koji je otkriven 2003. godine doveo je do utvrđivanja pečata francuskog proizvođača na pozadini jedne od uklonjenih pločica.
Zaključak
Povratak statue Marka Aurelija i uvođenje alata poput TraceART ilustruju kombinaciju naučne forenzike, tehnološke inovacije i diplomatske pritiske u savremenoj borbi protiv krijumčarenja kulturnih dobara. Sporovi s velikim svetskim muzejima i dalje traju, ali turske vlasti ističu da su, uz strpljenje i sistematski rad, postigli značajne rezultate.
Pomozite nam da budemo bolji.
