Studija iz Nature Microbiology otkriva da Trypanosoma brucei gambiense koristi protein ESB2 da u realnom vremenu uklanja „pomoćne“ genetske delove i istovremeno gradi varijantni površinski glikoproteinski plašt (VSG). Taj dvosmerni mehanizam omogućava parazitu da mesecima ili godinama ostane neprimećen u domaćinu. Otkriće objašnjava decenijama staru zagonetku i otvara nove puteve za dijagnostiku i terapiju spavačke bolesti.
Otkriven „plašt nevidljivosti“: Kako parazit spavačke bolesti ostaje skriven godinama
Sleeping sickness is contracted through a parasite spread by the tsetse fly.
Nova studija objavljena 30. marta u časopisu Nature Microbiology otkriva mehanizam kojim parazit koji izaziva spavačku bolest može mesecima, ponekad i godinama, da ostane neprimećen u ljudskom organizmu. Ključ je u kombinaciji varijantnog površinskog glikoproteina (VSG) i novootkrivenog proteina nazvanog ESB2, koji deluje kao „molekularna seckalica“ unutar parazita.
Šta je spavačka bolest i kako se prenosi
Spavačka bolest (trypanosomiasis) izaziva parazit Trypanosoma brucei gambiense, a prenosi ga ujedom muve tsetse. Oko 70 miliona ljudi u 36 zemalja i dalje su izloženi riziku, iako su napori javnog zdravlja smanjili broj slučajeva u proteklim decenijama.
Početni i kasni simptomi
Rani simptomi se javljaju 1–3 nedelje nakon ujeda i obuhvataju groznicu, glavobolju, bolove u zglobovima i svrab. Ako se bolest ne leči, može preći u drugi stadijum kada parazit zahvati nervni sistem: pojavljuju se konfuzija, poremećaji spavanja, loša koordinacija, utrnulost i konačno koma — često prekasno za efikasno lečenje.
Around 70 million people live in regions at risk of spreading sleeping sickness. Credit:Deposit Photos
Kako funkcioniše „plašt nevidljivosti“
Tim Univerziteta u Yorku identifikovao je protein ESB2 unutar oblasti parazita poznate kao Expression Site Body (ESB). Dok parazit proizvodi varijantne površinske glikoproteine (VSG) koji ga fizički maskiraju, ESB2 selektivno uklanja ili prerađuje „pomoćne“ genetske sekvence koje bi mogle otkriti njegovu prisutnost imunom sistemu. Drugim rečima, parazit ne samo da konstruiše zaštitni sloj, već i u realnom vremenu briše delove svog genetskog „priručnika“ koji bi mu odali identitet.
"Otkrili smo da tajna parazita da ostane nevidljiv nije samo u tome šta sintetizuje, već i u tome šta odlučuje da izbriše," rekao je dr Joana Faria, koautorka istraživanja.
Zašto je otkriće važno
Razumevanje uloge ESB2 objašnjava zašto je asimetrična ekspresija VSG proteina decenijama bila zagonetka i otvara nove pravce za istraživanja terapija i dijagnostike. Ciljanje mehanizma koji omogućava „skrivanje“ parazita moglo bi poboljšati ranu detekciju i efikasnost lečenja, što je ključno za potpuno iskorenjivanje bolesti.
"Misterija kako ovaj parazit upravlja asimetričnom ekspresijom svog genetskog priručnika bila mi je otvoreni slučaj još iz postdoktorskih dana," dodala je Faria.
Iako spavačka bolest još uvek predstavlja značajan zdravstveni problem u određenim regionima, ovo otkriće donosi optimizam: razumevanje molekularnih trikova parazita približava naučnike cilju – efikasnijoj dijagnostici i, dugoročno, iskorenjivanju bolesti.
Pomozite nam da budemo bolji.
