Astronomi su uz pomoć MeerKAT teleskopa otkrili najudaljeniji i veoma sjajan hidroksil megamaser u sistemu HATLAS J142935.3–002836 — svetlost mu je putovala ~8 milijardi svetlosnih godina. Signal je bio snažno uvećan gravitacionim sočivom, što je omogućilo detekciju. Ovaj nalaz ukazuje na guste molekulske oblake i intenzivnu aktivnost tokom sudara galaksija, a rad je prihvaćen u MNRAS Letters i dostupan na arXiv-u.
Rekordni 'svemirski laser': Najudaljeniji i Najsjajniji Hidroksil Megamaser Otkriven 8 milijardi svetlosnih godina daleko
Illustration of the distant galaxy 8 billion light-years away (red), magnified by an unrelated foreground disk galaxy, resulting in a red ring. Splitting up the radio light into different colors, as a prism does, reveals the hydroxyl gigamaser (top-right rainbow-colored line). | Credit: Inter-University Institute for Data-Intensive Astronomy (IDIA)
Astronomi su pomoću južnoafričkog radio-teleskopa MeerKAT otkrili najudaljeniji i jedan od najsjajnijih poznatih hidroksil (OH) megamasera, koji potiče iz sistema galaksija označenog kao HATLAS J142935.3–002836. Svetlost ovog objekta putovala je oko 8 milijardi svetlosnih godina pre nego što je stigla do Zemlje.
Hidroksil megamaser nije laser u vidljivom spektru, već proces pojačanja emisije na mikrovalnim/radio-talasačima proizveden u gustim, gasom bogatim oblastima. Prefiks „hidroksil” označava učešće OH molekula (jedan atom kiseonika i jedan atom vodonika) čija međusobna interakcija i specifični uslovi u sudarajućim galaksijama omogućavaju masivnu pojačanu emisiju.
Detekciju je znatno olakšalo gravitaciono sočivo — fenomen predviđen opštom teorijom relativnosti koji masivni objekti (npr. klaster galaksija) koriste kao prirodne „lupe” i time pojačavaju svetlost udaljenih izvora. U slučaju HATLAS J142935.3–002836, sočivo je pojačalo signal dovoljno da bude otkriven čak i na ovoj velikoj udaljenosti.
„Otkrili smo veoma udaljeni hidroksil megamaser korišćenjem radio-teleskopa MeerKAT. Signal dolazi iz galaksije na velikom redshiftu i snažno je uvećan gravitacionim sočivom,” rekao je vođa tima Thato Manamela (Univerzitet u Pretoriji) za Space.com. „To uvećanje olakšava detekciju emisije i omogućava nam da proučavamo sistem koji bi inače bio previše slab da bi se posmatrao.”
Megamaseri su u lokalnom svemiru relativno retki i obično su povezani sa toplim, sjajnim infracrvenim galaksijama koje sadrže velike količine gasa i prašine. Često nastaju tokom sudara i spajanja galaksija — događaja koji pokreću intenzivnu formaciju zvezda i stvaraju fizičke uslove pogodnije za pojavu megamasera.
Prisutnost OH megamasera u ovom slučaju ukazuje na guste molekulske oblake i veoma aktivne procese unutar sistema. Analiza emisionih linija omogućava naučnicima da istraže kinematiku gasa, fizičke uslove u galaksiji i mehanizme koji podstiču rođenje zvezda. Pored toga, megamaseri mogu biti pokazatelj duplih aktivnih galaktičkih jezgara ili parova supermasivnih crnih rupa — objekata koji bi mogli proizvoditi gravitacione talase.
Rad tima je prihvaćen za objavu u Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters i dostupan je kao preprint na serveru arXiv, što omogućava brzo deljenje nalaza sa naučnom zajednicom i dalja praćenja ovakvih retkih objekata.
Zašto je ovo značajno?
- Otkrivanje megamasera na ovako velikoj udaljenosti pomaže u razumevanju učestalosti i uloge ovakvih pojava u ranom univerzumu.
- Gravitaciono sočivo omogućava posmatranje objekata koji bi inače bili predaleki i premršavi za detaljnu analizu.
- Proučavanje emisija iz megamasera doprinosi saznanjima o evoluciji galaksija, formiranju zvezda i parovima supermasivnih crnih rupa.
Pomozite nam da budemo bolji.
