Apollo program je 24 astronauta odveo do Meseca tokom 1960-1970-ih, a od 1972. nijedan čovek nije ponovo kročio na lunarnu površinu. Posle uspeha Artemis II, svetske i nacionalne agencije (uključujući Kinu i Indiju) intenziviraju pripreme za povratak. Sledeće humano sletanje očekuje se najranije u okviru misije Artemis IV oko 2028. godine, dok su preostale generacije moonwalker-a ostavile bogato nasleđe i različite životne priče.
NASA Apollo: Poslednji ljudi na Mesecu — njihove priče i šta nas očekuje
Who will be the next human to leave their footprint on the surface of the Moon? [NASA]
Program Apollo je doveo 24 astronauta do Meseca tokom 1960-ih i 1970-ih, a od kraja 1972. nijedna osoba nije ponovo kročila na lunarnu površinu. Posle uspeha misije Artemis II interes za povratak na Mesec ponovo raste — kako u SAD, tako i u Kini i Indiji.
Buzz Aldrin, right, along with his crewmates Neil Armstrong and Michael Collins, before their mission to the Moon [NASA]
Zašto se interes ponovo povećava
Nakon uspešnog lansiranja i misija Artemis programa, međunarodne agencije i komercijalni akteri ubrzano planiraju nove lunarne misije. Kina je u junu 2024. uspešno sletela na dalju stranu Meseca i najavila ambicije da dovede ljude na površinu do kraja decenije, dok i Indija ističe svoje planove. Najranije sledeće sletanje ljudi očekuje se u okviru misije Artemis IV, najverovatnije ne pre maja 2028. godine.
Charlie Duke, along with Jim Lovell and Fred Haise in Mission Control, during the Apollo 11 mission [NASA]
Ko su "ljudi sa Meseca" i čime su ostali zapamćeni
Edwin "Buzz" Aldrin
Drugi čovek koji je stupio na Mesec 21. jula 1969. Aldrin je ostao prepoznatljiv po kratkoj, ali slikovitoj opservaciji o lunarnom pejzažu: “Veličanstvena pustoš”. Iako mu nije prijalo što nije bio prvi, ponosio se svojim doprinosom i decenijama je bio aktivan zagovornik svemirskog istraživanja, posebno čovekove misije na Mars. Poznat je i kao inspiracija za lik Buzz Lightyear iz filma Toy Story.
Fred Haise and his crewmates seemed surprised by their celebrity after they returned to Earth. [NASA]
Charles (Charlie) Duke
Charlie Duke kročio je na Mesec sa 36 godina i time postao najmlađa osoba koja je to uradila. Pre nego što je hodao po lunarnom tlu, bio je Capcom u kontroli misije i upravo je on primio vest – “The Eagle has landed” – tokom sleta Apolla 11. Duke i danas javno podržava Artemis program, ističući izazove planiranog sletanja blizu Južnog pola Meseca.
Harrison Schmitt was the first scientist to visit the Moon [NASA]
Fred Haise
Haise je trebao da se spusti na Mesec kao član posade Apolla 13, ali misija je abortirana 1970. usled eksplozije u modulu, a on nikada nije kročio na lunarnu površinu. Kasnije je mogao da vodi Apolo 19, ali politika i rezovi su doveli do otkazivanja letova posle Apolla 17. Haise je nastavio karijeru u vazduhoplovnoj industriji i kao test pilot prototipa šatla Enterprise.
David Scott was the seventh person to walk on the Moon [NASA]
Harrison Schmitt
Schmitt je bio geolog i jedan od retkih naučnika-astronauta, bez vojne pilotske pozadine. Učestvovao je u poslednjoj misiji Apollo 17 1972. i bio jedan od poslednja dva čoveka koji su kročila na Mesec. Posle NASE, bio je senator i radio je kao konsultant i u akademiji.
Apollo 13 commander Jim Lovell was the most recent of the Moon men to die, in August 2025 [NASA]
David Scott
Zapovednik Apolla 15, David Scott, bio je među prvim astronautima koji su testirali Lunar Roving Vehicle (LRV) 1971. godine. LRV je omogućio veću mobilnost po površini Meseca i značajno proširio opseg istraživanja na terenu. Scott je nakon misije radio u upravljačkim ulogama u NASE i kao konsultant za filmove i dokumentarce.
Šta nam donosi budućnost
Broj živih ljudi koji su hodali Mesecem polako opada, ali kombinacija NASA-inog Artemis programa, kineskih i indijskih planova i komercijalnih inicijativa znači da se šanse za povratak ljudi na Mesec brzo povećavaju. Izazovi su veliki — tehnički, logistički i finansijski — posebno za sletanja u polarne oblasti gde se očekuje voda u obliku leda. Ako sve bude išlo po planu, sledeće posade na površini mogli bismo videti u kraju decenije.
Ukratko: Apollo je ostavio nasleđe od 24 čoveka koji su kročili na Mesec. Njihove priče su spoj hrabrosti, tehnološke inovacije i ljudske znatiželje, a novo poglavlje lunarnih misija već se piše.
Pomozite nam da budemo bolji.
