Analiza sitnog primerka Lystrosaurusa iz Južne Afrike, stara oko 250 miliona godina, pokazuje da fosil verovatno čuva embrion unutar jajeta — prvo nedvosmisleno jaje povezano sa terapsidima, grupom koja uključuje pretke sisara. Ključni dokazi su slaba oksifikacija kostiju, nesrasla donja vilica i položaj skeleta u prostoru koji odgovara jajetu. Nalaz sugeriše reproduktivnu strategiju velikih, žumancem bogatih jaja i mladunčadi koja je rođenjem bila relativno samostalna, što je moglo doprineti opstanaku posle kraja permskog izumiranja.
Preci sisara su polagali jaja — otkriven embrion star 250 miliona godina
Live reconstruction by artist Sophie Vrard. Fossil evidence shows mammal ancestors like Lystrosaurus laid eggs and used reproduction to survive mass extinction. (CREDIT: Julien Benoit and Sophie Vrard)
Mali, savijeni skelet sitnog Lystrosaurusa iz Južne Afrike otkriva nešto što je paleontolozima dugo bilo nejasno: radi li se o embrionu još u jajetu? Nova analiza daje najjasniji odgovor do sada — da.
Fosil, star približno 250 miliona godina i pronađen tokom terenskog izlaska 2008. godine, sada je detaljno skeniran naprednim rendgenskim i sinhrotronskim metodama, što je omogućilo istraživačima da ga pregledaju bez oštećenja. Rezultati su pokazali kombinaciju morfoloških znakova koji ukazuju da je primerak umro pre nego što se izleo.
Egg photographed in the control room of the ESRF in France. (CREDIT: Julien Benoit)
Otkriće i ključni dokazi
Primerak je pronašla ekipa koju je vodila prof. Jennifer Botha sa Evolutionary Studies Institute, University of the Witwatersrand. Prvobitno je u izgledu bio mali nodul sa tragovima kostiju, a pažljiva preparacija i savremeno skeniranje otkrili su savijenog mladunca u položaju koji odgovara prostoru unutar jajeta.
„Ovaj fosil je otkriven tokom terenskog izlaska koji sam vodila 2008. godine… Već tada sam sumnjala da je uginulo unutar jajeta, ali tada nismo imali tehnologiju da to potvrdimo,“ rekla je prof. Botha.
Glavni dokazi su:
3D digital reconstruction of the segmented bones. Color code for vertebral elements in shades of green, ribs in blue, forelimb elements in red, femur in yellow, pelvic girdle elements in grey, skull in light red, mandible in light orange. (CREDIT: Julien Benoit)
- Skelet leži u snažno savijenom položaju unutar prostora čiji su oblici i veličina u skladu s jajetom.
- Delovi kostiju su slabo oksifikovani — karlica i rebra nisu dovoljno robusni da bi podržali životinju van jajeta.
- Donja vilica (mandibula) nije bila potpuno srasla, što znači da mladunče u tom stadijumu ne bi moglo samostalno da se hrani.
„Kada sam video nepotpunu mandibularnu sinfizu, zaista sam bio uzbuđen,“ rekao je prof. Julien Benoit, jedan od autora studije.
Širi značaj nalaza
Lystrosaurus nije bio marginalni oblik — to je jedna od ključnih životinja koja je preživela masovno izumiranje krajem permskog perioda i potom veoma uspešno zračila posle krize. Ovaj nalaz je prvo nedvosmisleno identifikovano jaje koje se pripisuje terapsidima — grupi koja uključuje pretke današnjih sisara.
Istraživači procenjuju da je jaje bilo relativno veliko u odnosu na telo, što ukazuje na bogat žumancem i na mogućnost da su mladunci izlegli prilično razvijeni i sposobni za kretanje i samostalno hranjenje (rođeni kao relativno samostalni, a ne potpuno pomoćni). To bi bila strategija pogodna za surove, sušne uslove koji su vladali nakon kraja permskog izumiranja: veća jaja manje su podložna isušivanju i omogućavaju potpuniji embrionalni razvoj.
Comparison of cranial features of perinate Lystrosaurus specimens. From left to right, NMQR 3636, BP/1/4011, and BP/1/9332. (CREDIT: PLOS One)
U poređenju sa modernim jajetvornih sisara (monotremima), koji polažu mala jaja i potom hrane mladunce mlekom, Lystrosaurus izgleda da je sledio drugačiju strategiju — velike, žumancem bogate, verovatno meko-ljuščane jajne tvorevine i mladunce koji su rođenjem bili relativno sposobni.
Implikacije za poreklo mleka i reprodukcije
Ovo otkriće podržava hipotezu da su neki rani sinapsidi (grupa kojoj pripadaju preci sisara) polagali jaja. To je važno i za teorije o poreklu mleka: jedna od ideja kaže da su ranovremene sekrecije koje su kasnije prerasle u mleko prvobitno imale ulogu u zaštiti i vlaženju jaja, a ne nužno isključivo u ishrani mladunaca.
Plot of egg mass against body mass in amniotes (logged). Color code: red, Lystrosaurus; Purple, Kayentatherium; Yellow, birds; Green, non-avian reptiles. (CREDIT: PLOS One)
Studija istovremeno ukazuje da reproduktivne strategije kod ranih predaka sisara nisu bile uniformne — razvoj hranjenja mlekom i intenzivna briga za mladunce mogli su se pojaviti kasnije u evoluciji linije koja je dovela do današnjih sisara.
Zaključak
Otkrivanje embriona Lystrosaurusa u jajetu baca novo svetlo na to kako su životne strategije — veličina jaja, stepen razvoja mladunčeta pri izleganju i brzina sazrevanja — mogle odlučivati o opstanku vrsta u uslovima oštre klimatske i ekološke selekcije. Nalaz je objavljen u časopisu PLOS One i predstavlja važan korak u razumevanju ranih faza evolucije reprodukcije kod predaka sisara.
Autori i doprinosi: Prof. Jennifer Botha (otkriće i vođenje terenskog rada), Julien Benoit i dr Vincent Fernandez (sinhrotronska analiza), John Nyaphuli (preparator i pronalazač uzorka).
Pomozite nam da budemo bolji.
