Tim astrofizičara je 2023. otkrio horizontalne filamente duge 5–10 svetlosnih godina u centru Mlečnog Puta, verovatno povezane sa Sagittarius A*. Za razliku od ranije poznatih vertikalnih filamenata, novi su paralelni sa galaktičkom ravni i pokazuju osobine termalnog zračenja, što ukazuje na drugačiji mehanizam formiranja. Otkrivanje je omogućio radio-teleskop MeerKAT i napredna obrada slika, ali ostaje niz otvorenih pitanja o poreklu i ulozi ovih struktura.
Otkriveni Horizontalni Filamenti Dužine 5–10 Svetlosnih Godina U Centru Mlečnog Puta
milky way
Tim astrofizičara 2023. godine otkrio je neobične horizontalne jednodimenzionalne filamente dugačke 5–10 svetlosnih godina u blizini centra naše galaksije. Ove tanke strukture, za razliku od ranije poznatih vertikalnih filamenata, postavljene su paralelno s galaktičkom ravni i mogu biti trag prošlih izbačaja iz supermasivne crne rupe Sagittarius A* (Sag A*).
Šta su ti filamenti?
Filamenti su izdužene strukture koje se u kosmologiji često tumače kao gusti nizovi čestica i polja. Ranije otkriveni vertikalni filamenti (još od 1980-ih) imaju karakteristike magnetnog, relativističkog zračenja — čestice u njima se kreću blizu brzine svetlosti i emituju sinkrotronsko zračenje. Novi, horizontalni filamenti, kako se zasad čini, emituju pretežno termalno toplotno zračenje i najverovatnije ubrzavaju gas u molekularnim oblacima, što ukazuje na drugačiji mehanizam formiranja.
Image by Farhad Yusef-Zadeh
Ključne osobine novog otkrića
Nekoliko osobina izdvaja nove filamente: orijentisani su paralelno s galaktičkom ravni, pojavljuju se pretežno na jednoj strani Sag A* i usmereni su radijalno ka centru galaksije. Njihova dužina (5–10 svetlosnih godina) i horizontalna orijentacija kontrastiraju sa vertikalnim strukturama dugim i do ~150 svetlosnih godina koje je opisao Farhad Yusef-Zadeh još početkom 1980-ih.
„Navikao sam da ih vidim vertikalno,“ rekao je Farhad Yusef-Zadeh u objavljenom radu. „Sada, s novim slikama, otvaraju se potpuno nove mogućnosti za razumevanje rotacije i orijentacije Sag A* u odnosu na ostatak Mlečnog Puta.“
Kako su otkriveni?
Otkrivanje je omogućeno naprednim snimcima radijskog teleskopa MeerKAT (South African Radio Astronomy Observatory). Istraživači su primenili specijalizovane metode obrade podataka — uklanjanje pozadinskog signala i prigušivanje šuma — kako bi izolovali tanke, slabe strukture koje su do sada ostajale skrivené u složenoj emisiji centra galaksije. Yusef-Zadeh je nove MeerKAT slike nazvao "game changer" zbog detalja koje otkrivaju.
hyperspace
Zašto je otkriće važno?
Horizontalni filamenti predstavljaju novu vrstu dokaza o dinamičkim procesima u jezgru Mlečnog Puta: mogu ukazivati na prošlu aktivnost Sag A*, na usmerene izbačaje materije ili na interakcije magnetnih polja i molekularnog gasa. Poređenje horizontalnih i vertikalnih filamenata pomaže naučnicima da razdvoje različite fizičke mehanizme (termalne naspram relativističkih) koji deluju u centru galaksije.
Otvorena pitanja i naredni koraci
Ključna pitanja ostaju: tačan mehanizam nastanka horizontalnih filamenata, njihova veza sa aktivnošću Sag A* kroz geološki vremenski period, i zašto su koncentrisani na jednoj strani centra. Dalja posmatranja u radio, infracrvenom i rendgenskom domenu, uz detaljne simulacije, biće potrebna da bi se razjasnila njihova priroda.
Ovo otkriće je primer kako moderni instrumenti i metoda obrade podataka otvaraju nove poglede na poznate regione svemira—centar naše galaksije i dalje je pun iznenađenja.
Pomozite nam da budemo bolji.
