Hindutva je političko-nacionalistička ideologija koja povezuje indijski nacionalni identitet sa specifičnom interpretacijom hindu kulture. Njene ključne figure su Vinayak Savarkar (termin iz 1923.) i organizacija RSS (osnovana 1925.), a politička snaga se kanalizovala kroz BJP, koji je na vlasti od 2014. godine. Kritičari upozoravaju da se ideologija pretvara u zakonodavne i društvene prakse koje mogu narušiti versku pluralnost i prava manjina.
Hindutva: Šta Je To, Odakle Potekao I Zašto Uzrokuje Podjele u Indiji
The men accused of the assassination of Mahatma Gandhi listen to testimony in a courtroom during their arraignment in New Delhi, India, on May 27, 1948. Gandhi was shot three times by Nathuram Vinayak Godse, centre, on his way to a prayer meeting from Birla House on January 30 [AP]
14. maja 2024. Visoki sud u indijskoj saveznoj državi Madhya Pradesh presudio je da je vekovima stara džamija Kamal Maula u gradu Dhar zapravo bila hram, što je izazvalo uspon šafrano obojenih zastava i slavlje pristalica povezivanih sa hindu nacionalističkim grupama. Taj događaj je najnoviji u nizu sporova koji ilustruju rastuću vidljivost i politički uticaj ideologije poznate kao Hindutva.
Šta je Hindutva?
Hindutva je političko-nacionalistička ideologija koja indijski nacionalni i kulturni identitet vezuje za specifičnu interpretaciju hinduističkih vrednosti i tradicija. Termin je skovao Vinayak "Veer" Savarkar 1923. u pamfletu Essentials of Hindutva, a doslovno znači "hinduistička suština" ili "biti Hindu". Dok je Indija ustavno sekularna država, mnogi zagovornici Hindutve zalažu se za snažniju prisutnost hindu simbola i praksi u javnoj sferi, pa i za promene u zakonodavstvu koje to reflektuju.
Istorijski okvir
Hindu nacionalizam je počeo da se formira u prvim decenijama 20. veka, kao reakcija na britansku vladavinu i na nove političke i verske tenzije na potkontinentu. Među ključnim ličnostima su Vinayak Savarkar i K. B. Hedgewar, koji je 1925. osnovao Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS). RSS je izrastao u široku mrežu organizacija koje deluju u oblastima društvenih aktivnosti, obrazovanja, izdavaštva i zdravstva.
RSS, BJP i politički uspon
Pokret se politički organizovao kroz partiju osnovanu 1951. godine, koja je 1980. evoluirala u Bharatiya Janata Party (BJP) — Indijsku narodnu partiju. BJP je tokom 1980-ih i 1990-ih stekao zamah, naročito oko pitanja Ramovog hrama u Ayodhyi i spora oko Babri džamije, čiji je rušenje 1992. izazvalo široke nemire.
India’s Prime Minister Narendra Modi greets his supporters as he arrives at the Bharatiya Janata Party (BJP) headquarters, as the BJP won the Assam state assembly election and was on course to win West Bengal, in New Delhi, India, May 4, 2026 [Adnan Abidi/Reuters]
Kontroverze, nasilje i kritike
Kritičari ističu da Hindutva politizuje religiju i može ugroziti versku i kulturnu pluralnost koja je dugo bila karakteristika indijskog društva. U praksi, to se odražavalo kroz slučajeve napada i zastrašivanja verskih manjina, uključujući i tragične incidente: u januaru 1999. aktivisti Bajrang Dal-a ubili su i spalili australijskog misionara Grahama Stainesa i njegova dva sina; 2002. dogodili su se masovni nemiri u Gudzaratu u kojima je stradalo mnogo muslimana. Od 2014. zabeležen je porast slučajeva linčovanja i nasilja povezivanih sa tzv. „zaštitnicima krava“, a u mnogim slučajevima istrage i suđenja nisu doveli do jasne i potpune odgovornosti počinilaca.
Transformacija u politiku i zakonodavstvo
Sa dolaskom Narendre Modija i snažnim izbornim pobedama BJP-a od 2014. godine, elemente Hindutve vidi se i u javnim politikama. Dve značajne mere iz 2019. često se navode kao primeri: ukidanje člana 370 u avgustu 2019. (koji je ranije davao poseban autonomni status delu Kašmira) i Citizenship Amendment Act (CAA), usvojen 2019. CAA ubrzava naturalizaciju za određene verske izbeglice iz susednih zemalja, ali isključuje muslimane, što je izazvalo masovne proteste i međunarodnu zabrinutost. Najave o nacionalnom Registru građana (NRC) i dalje izazivaju strahovanja da bi neke grupe, naročito muslimani, mogle biti ugrožene ukoliko se sprovedu stroge verifikacije bez adekvatnih pravnih garancija.
Aktuelno značenje
Hindutva danas nije jedinstvena: obuhvata širok spektar aktera — od kulturnih i dobrotvornih organizacija do političkih partija i ekstremnih grupa. Dok njeni zagovornici tvrde da politika štiti i obnavlja nacionalni identitet, kritičari upozoravaju na rizik od erozije ustavnih prava, manjinske bezbednosti i sekularnih principa. Događaji poput spora oko Kamal Maula / Bhojshala kompleksa pokazuju da su istorijski i verski spisi i dalje poligon za političku borbu i simboličke sukobe.
Napomena: U tekstu su ispravljene i razjašnjene činjenice o ključnim zakonodavnim merama: CAA je usvojen 2019, dok je ideja o nacionalnom NRC predmet političkih najava i zabrinutosti, ali nacionalna implementacija do sredine 2024. nije bila dokončana.
Zaključak
Razumevanje Hindutve zahteva razdvajanje religijskih i političkih značenja: radi se o ideologiji koja reinterpretira istoriju i predlaže drugačiju ulogu religije u javnom životu. Kako se ova ideja dalje pretače u politiku i društvenu praksu, od presudnog je značaja pratiti pravne promene, ponašanje državnih institucija i zaštitu prava manjina.
Pomozite nam da budemo bolji.
