Tim pod vođstvom Hiroko Miyahare otkrio je tragove sub-ekstremnog solarnog protonskog događaja u godovima drveća datovanim na zimu 1200–proleće 1201. Istorijski zapisi, uključujući dnevnik Fujiware no Teike i kineske zabeleške, beleže crvenu auroru oko 1204. Analiza ukazuje na skraćen sunčev ciklus od 7–8 godina, što govori o pojačanoj aktivnosti Sunca u tom periodu.
Tajanstvena Srednjovekovna Solarna Oluja: Tragovi U Godovima Drveća I Dnevniku Pesnika
A red aurora like the one seen over Japan in 1204. . | Credit: Tomohiro M. Nakayama (CC-BY-NC).
Niz prirodnih i istorijskih dokaza ukazuje da je Sunce bilo neuobičajeno aktivno na početku 13. veka: analiza godova drveća i zapisi iz tog doba otkrivaju nalet protona i pojačana koronalna izbacivanja materije koja su pogodila Zemlju između 1200. i 1204. godine.
Šta je otkriveno?
Tim na čelu sa Hiroko Miyaharom iz OIST-a identifikovao je povišen sadržaj ugljenika-14 (C-14) u godovima zakopanih asunaro stabala sa severa Japana, datovanih između zime 1200. i proleća 1201. godine. To je jasan signal takozvanog sub-ekstremnog solarnog protonskog događaja (SPE) — naleta sunčevih protona koji proizvode C-14 pri sudaru sa atmosferom.
Istorijski zapisi kao potvrda
Studija je počela od beleške u Meigetsuki, dnevniku japanskog pesnika i dvorskog činovnika Fujiware no Teike (1162–1241). U zapisu iz februara 1204. Teika navodi da je video „crvena svetla na severnom nebu iznad Kjota“ (35°N) — pojava neuobičajena za tako niske geografske širine. Istovremeni kineski zapisi takođe beleže crvenu auroru, što upućuje na snažnu solarno‑geomagnetsku aktivnost u tom periodu.
The asunaro tree samples that revealed a layer of carbon-14 in the tree rings. | Credit: Hiroko Miyahara/OIST
Šta je sub-ekstremni SPE i zašto je važan?
Sub-ekstremni SPE ima otprilike 10–30% energije najekstremnijih poznatih događaja, pa iako slabiji od retkih superdogađaja, i dalje predstavlja značajan solarni udar. Takvi događaji su opasni za astronautiku i savremene tehnologije, ali su teže uočljivi u istorijskim zapisima — zato je otkriće ove vrste važno za razumevanje učestalosti i opsega solarne aktivnosti kroz vekove.
Sunčev ciklus bio je kraći i aktivniji
Korišćenjem dendroklimatologije, tim je rekonstruisao sunčeve cikluse iz tog doba i zaključio da su trajali oko sedam do osam godina, umesto današnjih ~11 godina. SPE datovani u studiji dogodio se na vrhu jednog takvog kraćeg, ali intenzivnog ciklusa — što ukazuje na „prepunjeno“ Sunce u ranom 13. veku.
Neočekivano vreme pojave
Zanimljivo, zabeležena aurora pojavila se u trenutku kada je sunčev ciklus bio u padu prema minimumu, što je neuobičajeno jer se pojačana svemirska aktivnost najčešće povezuje sa fazama većeg solarnog maksimuma. Autori ističu da je potrebno dodatno proučavanje da bi se razjasnili uslovi koji dovode do takvih anomalija.
The pattern of shorter solar cycles in the late 12th and early 13th centuries. | Credit: Miyahara et al., 2026
Šire implikacije
Analize izotopa (C-14, Be-10) u prirodnim arhivima pokazuju da se intenzitet i dužina sunčevih ciklusa menjaju tokom milenijuma. Ranije se smatralo da je period od oko 1940. bio najaktivniji u poslednjih ~9.000 godina — no ovo otkriće sugeriše da su u srednjem veku postojali jednako ili čak više intenzivni periodi. Studija naglašava važnost kombinovanja prirodnih arhiva i istorijskih zapisa za razumevanje dugoročnih obrazaca solarne aktivnosti.
Zaključak: Otkrivanje sub-ekstremnog SPE iz ranog 13. veka proširuje naše znanje o rasponu i dinamici sunčevih događaja u istoriji i podseća da čak i naslovi iz prošlosti mogu imati važnu poruku za danas, posebno u kontekstu ranjivosti moderne tehnologije.
Rad je objavljen 2026. u Proceedings of the Japan Academy, Series B, Vol. 102, Issue 4.
Pomozite nam da budemo bolji.
