Klimatske promene prete hiljadama biljnih vrsta — do 16% može izgubiti preko 90% staništa do kraja veka

Klimatske promene bi do kraja ovog stoleća mogle dovesti do izumiranja mnogih biljnih vrsta jer sve češće menjaju i često smanjuju pogodna staništa koja su tim vrstama potrebna za opstanak, pokazuje nova studija objavljena u časopisu Science.

Istraživači su modelirali buduće rasprostranjenje više od 67.000 vaskularnih biljaka — otprilike 18% poznatih vrsta — koristeći milione zapisa o lokacijama i scenarije emisija gasova staklene bašte za period 2081–2100. Rezultati pokazuju da bi između 7% i 16% tih vrsta moglo izgubiti više od 90% svog trenutnog raspona, što ih stavlja u visok rizik od izumiranja.

Primeri i regionalne posledice

Među ugroženim primerima nalaze se Catalina ironwood (retko endemsko drvo iz Kalifornije), bluish spike-moss (predstavnik drevne linije biljaka starije od 400 miliona godina) i približno jedna trećina vrsta roda Eucalyptus, značajnog za australske ekosisteme.

Projekcije variraju po regionima: hladoljubive vrste u Arktiku mogu izgubiti staništa kako ekstremno hladne klime nestaju; suvi regioni (delovi zapadnih SAD, mediteranski regioni) su izloženi većem riziku zbog pojačanih suša, nižeg sadržaja vlage u zemljištu i češćih požara; dok obale u južnoj i istočnoj Australiji mogu sprečiti pomeranje vrsta prema polovima.

Zašto preseljenje možda neće spasiti biljke

„Ako bi sporo kretanje bilo glavni problem, dopuštanje neograničene disperzije bi značajno smanjilo rizik od izumiranja. Ali to nije ono što smo našli.“ — Junna Wang i Xiaoli Dong

Istraživači su uporedili scenarije u kojima vrste imaju realistične mogućnosti disperzije (semena, spora, pomoć vetra, vode i životinja) i scenarije u kojima bi mogle da dosegnu sva nova pogodna staništa. Razlika u stopama izumiranja bila je zanemarljiva, što ukazuje na to da je glavni problem često smanjenje ukupne količine pogodnog staništa, a ne samo nemogućnost vrsta da se brzo premeste.

To podvlači ograničenja strategija poput asistiranog preseljenja: fizičko premeštanje vrsta može pomoći u nekim slučajevima, ali neće rešiti problem ako klimatske promene jednostavno uklanjaju uslove koje vrste zahtevaju.

Globalna preraspodela i novokomponovane zajednice

Iako se na približno 28% kopnene površine Zemlje očekuju lokalni porasti biljne raznovrsnosti jer nove vrste ulaze u povoljnije regione (posebno u delove tropskih i suptropskih područja gde rast padavina povećava pogodnost), autori naglašavaju da lokalni dobici nisu isto što i oporavak na globalnom nivou.

Premeštanje vrsta može dovesti i do stvaranja "novokomponovanih zajednica" — sastava biljaka koji se istorijski nisu susretali. Posledice tih novih susreta su neizvesne i mogu uticati na funkcionisanje ekosistema.

Širi uticaj na ekosisteme i ljude

Biljke su temelj kopnenih ekosistema: skladište ugljenik, stabilizuju zemljište, podržavaju biodiverzitet i obezbeđuju hranu, lekove i građevinske materijale. Smanjenje pokrivenosti vegetacijom može smanjiti sposobnost ekosistema da apsorbuje CO2, stvarajući povratnu spregu koja dodatno pojačava klimatske promene.

Autori studije zaključuju da zaštita biljne raznovrsnosti nije samo pitanje očuvanja prirode radi same prirode, već i ključni element u održavanju ekosistema koji podržavaju ljudska društva.

Šta dalje? Potrebne su ambicioznije mere smanjenja emisija, očuvanje i obnova ključnih staništa, fokus na lokalne i regionalne strategije očuvanja, te pažljivo razmatranje intervencija kao što je asistirana migracija, uz dugoročno praćenje učinaka.

(Na osnovu izveštaja Marte Serafinko za Reuters; studija Junne Wang i Xiaoli Dong u Science.)