Studije iz 2023. pokazuju da visoke temperature direktno utiču na mozak i ponašanje životinja, smanjujući sposobnost učenja i donošenja odluka. Primeri uključuju crno-belu pticu southern pied babbler koja tokom vrućine greši češće i uči sporije, povećan broj ugriza pasa na toplim danima (+10% na ~32°C u odnosu na ~16°C), te pojačanu agresiju kod gamsa i riba golden julie pri povišenim temperaturama vode. Ove promene mogu umanjiti šanse za preživljavanje i dovesti do pada populacija.
Toplotni talasi Remete Mozgove Životinja: Kako Vrućina Menja Ponašanje i Učenje
A seagull drinks water from a fountain at the Place des Vosges during a heatwave in Paris, France, on May 29, 2026. (Photo by Telmo Pinto/NurPhoto via Getty Images)
Talasi vrućine ne donose samo visoke temperature i pojačan znoj: sve veći broj studija pokazuje da toplota direktno utiče na mozgove životinja, menjajući njihovu sposobnost donošenja odluka, učenja i međusobne interakcije.
Prema podacima NASA, klimatske promene već menjaju okolinu — intenzivniji su talasi vrućine i menja se geografsko rasprostranjenje životinja, što pojačava izazove za opstanak mnogih vrsta.
A wild pied babbler (a) displaying heat dissipation behaviors (panting and wingspreading); (b) interacting with the cognitive task used to quantify associative and reversal learning while panting; (c) successfully detouring around the inhibitory control task (from the left side of the transparent wall in this case) and retrieving the mealworm. (Photo credits: Nicholas Pattinson)
Toplota Usporava Kognitivne Funkcije i Učenje
Nedavne studije iz 2023. povezale su više temperature sa direktnim promenama u ponašanju i sposobnosti učenja. U jednom eksperimentu sa southern pied babbler-om — crno-belom pticom iz južne Afrike — ptice su morale da dođu do vidljivog crva koji je bio iza providne plastične pregrade. Na hladnijim danima ptice su zaobilazile prepreku, dok su na toplijim danima nastavile da kljucaju u plastiku umesto da potraže prolaz.
U istom istraživanju ptice su imale i zadatak izbora između dva otvora sa poklopcima različitih boja; tokom talasa vrućine pticama je bilo potrebno oko dvostruko više pokušaja da nauče koja boja poklopca krije nagradu. To ukazuje da visoka temperatura otežava učenje i ponavljanje uspešnih strategija.
Alpine Chamois on Pasubio. Trentino. Italy. Europe. (Photo by: Marco Simonini/REDA/Universal Images Group via Getty Images)
Vrućina Povećava Agresivnost
Visoke temperature povezane su i sa većom agresivnošću kod različitih vrsta. Studija iz 2023. otkrila je da su izveštaji o ugrizima pasa češći tokom toplih dana — rizik je bio veći za oko 10% na dan sa 90°F (~32°C) u poređenju sa danom od 60°F (~16°C). Istraživači su napomenuli da nije bilo moguće sa sigurnošću utvrditi koliki je udeo promena u ponašanju životinje, a koliki promena u ponašanju ljudi (vlasnika ili žrtve).
U istraživanjima s kopnenim biljojedom srodnikom koza (chamois/gams), smanjena dostupnost vegetacije tokom vrućine dovela je do teritorijalnog i borbenog ponašanja: životinje su zauzimale preteće položaje i gonile jedna drugu radi ograničenih izvora hrane.
Čak i ribe pokazaju slične promene: kod vrste poznate kao golden julie, povećanje temperature vode sa uobičajenih ~78°F (~26°C) na oko 84°F (~29°C) dovelo je do pojačane agresije – ribe su postajale hostilnije prema sopstvenom odrazu i češće grizle ili udarale repom o staklo.
Širi Uticaj i Posledice
Skupno, istraživanja ukazuju da rastuće temperature utiču na percepciju, učenje i socijalno ponašanje životinja. Ove promene mogu narušiti važne sposobnosti poput prepoznavanja predatora, efikasnog pribavljanja hrane i reproduktivnog ponašanja, što dugoročno može dovesti do pada populacija i promena u ekosistemima.
Zašto je to važno: razumevanje kako toplota utiče na ponašanje pomaže u proceni rizika za ugrožene vrste i planiranju mera zaštite u uslovima klimatskih promena.
Pomozite nam da budemo bolji.
